1935
Ankieta o Kulturze Proletariatu i Samokształceniu

TOWARZYSTWO UNIWERSYTETU ROBOTNICZEGO  ^1  1  Opublikowana w: Z. Mysłakowski, F. Gross, Robotnicy piszą. Pamiętniki robotników. Studium wstępne, Kraków 1938, s. 14-19 i w: Rocznik Socjologii Wsi. Studia i Materiały 1938, t. III, s. 245-249. Dostępna również w Internecie: http://lewicowo.pl/badamy-proletariat/. ↩︎

w Krakowie – oddział im. A. Mickiewicza

SEMINARIUM PEDAGOGICZNE UNIW. JAGIELLOŃSKIEGO, SEMINARIUM SOCJOLOGICZNE SZKOŁY NAUK SPOŁ. TUR

Kierownictwo ankiety:

Prof. Dr Zygmunt Mysłakowski, Dr Feliks Gross

SEKRETARIAT: SEKRETARIAT T. U. R. KRAKÓW UL. SŁAWKOWSKA 12

ANKIETA

O KULTURZE PROLETARIATU I SAMOKSZTAŁCENIU

1. Cel ankiety

Towarzystwo Uniwersytetu Robotniczego (T. U. R.) w Krakowie, poprzednio Uniwersytet Ludowy, od lat kilkudziesięciu prowadzi pracę oświatową wśród klasy pracującej Zachodniej Małopolski.

Pracę naszą oświatową pragniemy w dalszym ciągu pogłębić. Doświadczenie uczy, że wśród robotników i pracowników umysłowych istnieje szereg jednostek kształcących się wśród trudnych warunków w godzinach wolnych od pracy, które często doprowadzają do wyników. Tzw. samokształcenie pozbawione fachowej pomocy nierzadko prowadzi jednak na manowce wiedzy.

Chcemy poznać dokładnie życie umysłowe i środowisko robotników i pracowników umysłowych na podstawie waszych własnych opisów, i dopiero kilkaset takich opisów robotników różnych zawodów – z różnych stron – zezwoli nam przy uwzględnieniu dotychczasowego doświadczenia i znajomości rzeczy na dokładne poznanie i pogłębienie społecznego problemu oświaty i samokształcenia proletariatu.

Powyższe poznanie, oparte na naukowym zbadaniu przez kierowników ankiety, ułatwi nam usprawnienie naszej pracy oświatowej, by szła w kierunku rzeczywistych potrzeb klasy pracującej – a przede wszystkim by umożliwić i ująć metodycznie wysiłki jednostek pracujących, oparte na tzw. samokształceniu.

Dobry wynik ankiety leży zatem w interesie ludzi pracy – chcemy wiedzieć, w jak ciężkich warunkach się kształcicie, co was interesuje, dlaczego się kształcicie itd., by pracę naszą oświatową poprowadzić po linii tych potrzeb. Dotychczas operujemy spostrzeżeniami powierzchownymi, opartymi na pojedynczych, odosobnionych spostrzeżeniach oraz na naszych własnych przeżyciach. Musimy poznać jednak bliżej i głębiej życie i pracę samokształceniową i uczestnictwo w działalności oświatowej ogółu towarzyszy.

* * *

W opracowaniu wyników niniejszej ankiety współdziała seminarjum pedagogji Uniwersytetu Jagiellońskiego w celach wyłącznie naukowych.

Ankieta dostarczy bowiem materiału naukowego dla poznania życia robotnika, jego środowiska, psychologii i stosunków.

2. Jak pisać ankietę

1) Zastanów się najpierw, nim zaczniesz pisać!

Załączyliśmy niżej szereg pytań. Pytania te są tylko wskazówkami, o czym masz pisać. Nie musisz na wszystkie pytania odpowiedzieć – staraj się poruszyć również i inne kwestie połączone ze sprawą samokształcenia i kultury, które nie są objęte pytaniami.

1. Pamiętaj zawsze o myśli przewodniej ankiety.

Każdy z nas, ludzi pracy, którzy uczestniczą w ruchu oświatowym, stara się kształcić, powiększyć swój zasób wiedzy, ulepszać swój charakter. Wielu wstępuje do organizacji, pracując twórczo. Czytujemy wreszcie książki, gazety, czasopisma, staramy się osiągać coraz to wyższy poziom wykształcenia, inteligencji i charakteru. Kształcimy się po wielu godzinach ciężkiej pracy robotnika fabrycznego, hutnika, górnika czy pracownika umysłowego.

Dlaczego interesują nas książki i zagadnienia naukowe, dlaczego chcemy więcej wiedzieć, dlaczego wstępujemy do organizacji, dlaczego poświęcamy wolny czas książkom, pogadankom, wykładom. Kiedy i jak postanowiliśmy wstąpić do organizacji, czytać książki, kształcić się itd. W jakich warunkach to robimy. Po co.

Opisz to opierając się na własnych spostrzeżeniach i na własnym życiu. (Napisz więc swój życiorys). W pytaniach umieszczonych na końcu znajdziesz punkty, które powinieneś opracować, mając zawsze na oku zagadnienie samokształcenia, poprzednio zarysowane, i kultury.

1. Pisz prawdę – gdyż tylko opis prawdziwy ma wartość.

Staraj się napisać wypracowanie zupełnie bezstronnie – pamiętaj, że życie twoje jest ciężkie, ale i ciekawe dla nas, robotniczej organizacji, że chcemy na twoim opisie oprzeć badania. Badania naukowe mogą się opierać tylko na prawdzie.

Zmyślając i kłamiąc w ankiecie, szkodzisz sobie i sprawie. Łatwo bowiem odróżnić prawdę od fałszu – ankieta kłamliwa jest bezwartościowa dla ciebie i dla nas.

4.

Ankieta ma być napisana w formie zwykłego opowiadania. Pomyśl, że przyjacielowi swemu opowiadasz o swym życiu, o swych zainteresowaniach, o książkach, które czytasz itd. Spisz takie właśnie opowiadanie, najlepiej atramentem, a nie ołówkiem.

Na górze napisz imię i nazwisko, adres i zawód oraz wiek. Objętość dowolna – przeciętnie, jak doświadczenie uczy, wynosić będzie od 8 do 20 stron pisma.

W wypadku ogłoszenia ankiety drukiem nazwisko twoje zachowamy w tajemnicy – jeżeli sobie życzysz, nikt się o nim nie dowie, napisz zatem, czy wolno pod twoim nazwiskiem ogłosić.

Adres twój i nazwisko potrzebne nam są celem przesłania ewentualnej nagrody.

2. 3. Warunki ankiety

Ankietę może pisać każdy robotnik czy robotnica.

Napisaną ankietę w zalepionej kopercie prześlij pod adresem kierownictwa ankiety. Jeżeli nie masz pieniędzy na znaczki pocztowe, złóż w najbliższym sekretariacie TURa (Tow. Uniw. Robotniczego). Uczestników krakowskich upraszamy o składanie ankiety pod adresem: Sekretariat TUR, Sławkowska 12.

Ankietę złożyć należy najdalej do dnia 15 maja 1935 r. Złóż wcześniej, o ile możesz!

Nagrody

Najlepsze opracowania zostaną nagrodzone. Nagrody są następujące: za najlepszą pracę 100 zł, jedna nagroda 50 zł oraz 100 nagród w formie wartościowych dzieł naukowych i beletrystycznych. Trzy oddziały TURa, które nadeślą największą ilość wypracowań, otrzymają odrębne nagrody. Ogłoszenie wyniku dnia 15 lipca 1935 r. Opracowanie ankiety wydane zostanie drukiem. 100 uczestników ankiety otrzyma bezpłatnie egzemplarz książki – w wypadku wydrukowania tegoż oraz zużytkowania opracowania uczestnika w całości lub części. Kierownictwo zastrzega sobie prawo druku, z tym że za drukowane prace w części czy całości – poza nagrodami – wynagrodzeń nie wypłaca.

4. Zapamiętać należy:

1) Termin złożenia pracy 15 maja 1935 r. (najdalej).

2) Adres kierownictwa ankiety – T. U. R., Kraków Sławkowska 12.

Pracę możesz oddać w najbliższym sekretariacie T. U. R. lub też w sekretariacie T. U. Ra w Krakowie, Sławkowska 12.

Sekretariaty T. U. R. zechcą prace natychmiast pod powyższym adresem przesłać. Prace można przesyłać pocztą wprost pod tym adresem.

3) Pisz zatem prawdę, opierając swe spostrzeżenia na własnej obserwacji.

4) Pamiętaj o myśli przewodniej – samokształcenie i wychowanie robotnika NA TLE WŁASNEGO ŻYCIORYSU, nie schodź z wytycznych, bo napiszesz zadanie nie na temat wskazany, pominięty wówczas zostaniesz w nagrodach.

5. Wskazówki

1) Podaj wiek, imię i nazwisko oraz adres, wykształcenie, zawód, pochodzenie – ze wsi czy z miasta.

2) Zawód rodziców.

3) Na jakiej ulicy i z kim się chowałeś w latach dzieciństwa i młodości, z kim się przyjaźniłeś, jakie zabawy Ci się podobały.

4) Czy towarzystwo, w którym przebywałeś, wpływało na Twoje zainteresowania. Do czego Cię zachęcali przyjaciele – a więc do sportu, zabaw, wódki itp. lub też do organizacji itp. – czy pod ich wpływem zacząłeś się czymś zajmować, czy chciałeś kogoś naśladować lub też w czymś prześcignąć.

5) Opisz dokładnie mieszkanie, a więc na którym piętrze, w oficynach itp., ile osób mieszkało w tym mieszkaniu, względnie ile spało. Jakie warunki Twego życia? Zarobki – utrzymanie, jedzenie itp. Opisz codzienną Twoją ciężką walkę o byt, trud dnia każdego, warsztat pracy, warunki pracy, czas itd.

6) Ile Twój ojciec zarabiał i czy matka też pracowała.

7) Jakie wykształcenie mieli rodzice.

8) Ile było rodzeństwa.

9) W jaki sposób ojciec i matka starali się Ciebie wychować.

10) Czy pożycie rodziców było zgodne, czy też były kłótnie, i dlaczego.

11) Czy rodzice zachęcali Cię do wyboru zawodu – czy wyboru dokonałeś sam.

12) Chcesz czy chciałeś zostać przy rodzicach – ojcu i matce. Czy też chciałeś się usamodzielnić.

13) Czy dalsza rodzina miała wpływ jaki na Ciebie.

14) Czy pod wpływem rodziny pracowałeś nad sobą, nad swym charakterem – chciałeś kogoś z rodziny naśladować – a może odwrotnie, współżycie czy też nieodpowiednie prowadzenie się któregoś członków z rodziny wpływały na chęć odmiennego postępowania.

15) Kiedy wstąpiłeś do organizacji, kto Cię zachęcał do tego – a może sam wstąpiłeś po namyśle, pod jakim wpływem przystąpiłeś. Opisz pracę Twej organizacji, jej działalność.

16) Czy organizacja wpłynęła na Twój tryb życia. Czy poświęcasz jej wolne chwile. Co robiłeś przedtem w tym czasie.

17) Podaj rozkład zajęć w czasie dnia – od której do której godziny pracujesz, kiedy wypoczywasz, w jaki sposób, co robisz po fajrancie.

18) Co ci się nie podoba lub nie podobało w organizacji, jakie cechy ludzi, co chciałeś zwalczać – czy wady, których nie lubiłeś, starałeś się u siebie tępić.

19) Jakie zagadnienia interesują Cię przede wszystkim.

20) Kiedy, w jakiej porze czytasz książki, kształcisz się itd.

21) Jakie książki najchętniej czytujesz? Jakich autorów?

22) Skąd bierzesz książki (skąd pożyczasz czy kupujesz), czy czytujesz dzienniki i co w nich Cię interesuje.

23) Czy chodzisz do teatru i do kina? Czy zastanawiasz się nad treścią i sensem przedstawienia, wspominasz i dyskutujesz potem z przyjaciółmi o przedstawieniu?

24) Do jakiej szkoły uczęszczałeś? Które przedmioty Cię interesowały?

25) Jaki był na praktyce Twój stosunek do majstrów i czeladników.

26) Nagana lub zachęta, powodzenie lub niepowodzenie w zawodzie pobudzały Cię może do zastanowienia się nad swym losem, charakterem itd.

27) Czy głód Ci często dokuczał, jakie myśli, postanowienia i działalność budził i budzi, jak wpływa na Twoją chęć kształcenia?

28) Jeżeli jesteś lub byłeś bezrobotnym, opisz jak wpływa bezrobocie na Twoją chęć do pracy, samokształcenia i samowychowania.

29) Uprawiasz jakieś sporty? Zdajesz sobie sprawę, jak na Ciebie wpływają?

30) Czy znajomość z dziewczętami wpłynęła na staranność w pewnym kierunku? Czy zdajesz sobie sprawę, w jaki sposób wpływa ona na Twe zachowanie, charakter itp.

31) Jeżeli jesteś żonaty i masz dzieci, napisz, jak starasz się dzieci wychować, które cechy czy wady uważasz za szkodliwe, od których nawyknień pragniesz je odzwyczaić.

32) Czy pamiętasz czasy wojenne – czy możesz sobie zdać sprawę, jak na Ciebie wpłynęły.

33) Czy miałeś jakieś plany życiowe itp. Jak chciałeś je urzeczywistnić?

34) Czy była u Ciebie chęć i zamiar świadomy samowychowania i samokształcenia – zdawałeś sobie sprawę z wad i Twego charakteru, i braku wykształcenia, w jaki sposób starałeś się pracować nad sobą?

35) Ewentualne uwagi nieobjęte pytaniami.

• dystrybucja przez oddziały TUR (w 1938 r. było ich 212) – 2500 egzemplarzy ankiety (z czego 1000 dostał Zarząd Główny).

Informacja o dysponowaniu na ten cel (koszty administracyjne, druk ankiety, afiszy, poczty, nagród) kwotą 500 zł.

• w prasie robotniczej (jej skrócona wersja)

Brak danych – ankiety były czytane przez uczestników Seminarium Socjologicznego Szkoły Nauk Społecznych TUR prowadzonego przez Feliksa Grossa i na nich komentowane.

Liczba nadesłanych życiorysów: 104  ^2  2  Następnie Z. Mysłakowski i F. Gross w ramach TUR, przy wsparciu związków zawodowych (zapewne socjalistycznych) zorganizowali ankietę o użytkowaniu wolnego czasu przez robotników. Uzyskano przynajmniej 300 odpowiedzi: z Żelowa (tkacze), z Górki (cementownia), ze Śląska (różne zawody), z Krakowa (hutnicy, tramwajarze), z Kielc (budowlani), z Radomia (skórzani), Zagłębia Krakowskiego (kopalnie), z Częstochowy (hutnicy), oraz z Kut (klimiarze). Informacja za: Ankieta Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego w Krakowie. O kulturze i samokształceniu proletariatu, „Roczniki Socjologii Wsi. Studia i Materiały” 1938, t. III, s. 249–250. Przygotowano 4 tys. egzemplarzy ankiety i miano kontynuować jej rozsyłanie w 1939 r., za: Sprawozdanie Oddziału TUR im. A. Mickiewicza w Krakowie za rok 1937, [w:] Rozwój T.U.R. Sprawozdanie Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego za okres od 1.I.1936 – 1.VIII.1938 r., Warszawa 1938, s. 115. ↩︎

Liczba opublikowanych życiorysów: 25

Zawód: Około 95% nadesłanych prac przysłali robotnicy, pozostałe inteligenci pochodzenia robotniczego. Wśród opublikowanych pamiętników autorami są: robotnik drzewny, pomocnik szybowy, górnik, robotnik tkacki, metalowiec, mechanik, tokarz, kolejarz, ślusarz, palacz kolejowy, fryzjer, kelner, cieśla, stolarz, robotnik rolny, szewc, praczka, literat ludowy.

Płeć autorów: na 25 opublikowanych jeden autorstwa kobiety.

Wiek (w momencie ogłoszenia konkursu w 1935 r.):

Najmłodszy autor to Emil Dziedzic ur. w 1914 r. (21 lat). Najstarszy Józef Jedynak ur. 10 marca 1878 r. (57 lat)  ^3  3   https://wieliczka.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=23883&inni=0&cinki=1; K. Gacek, Wielicki familok, https://dziennikpolski24.pl/wielicki-familok/ar/1804022. ↩︎. Większość autorów mieści się w przedziale 30-40 lat. Nie da się ustalić dokładnej informacji dla pięciu pamiętnikarzy – wiadomo, że w czasie I wojny światowej byli w wieku szkolnym, a w jednym przypadku w wieku poborowym.

Wykształcenie: większość ukończyła kilka klas szkoły powszechnej (w skrajnym przypadku jedynie jedno półrocze), w nielicznych przypadkach ją skończyło, jeden pamiętnikarz jest samoukiem, jeden ukończył przyfabryczną pięcioodziałową szkołę, jeden praktykę zawodową w Budapeszcie.

Miejsce urodzenia/zamieszkania: Pamiętniki nadesłano z całej Polski oraz z Francji (regiony górnicze), wśród opublikowanych dominują te autorstwa robotników z województw południowych.

Objętość: Opublikowane obejmują od 4 stron druku (trzy pamiętniki) po 43 strony druku (jeden pamiętnik). Prócz tego dwa po 5 stron, jeden 6 stron, dwa 7 stron, po jednym mającym 8 i 9 stron, cztery liczące 10 stron, dwa po 11, po jednym liczącym 12, 16, 20 i 21 stron, dwa liczące po 22 strony oraz po jednym liczącym 24 i 29 stron.

Materialność: We wstępie do tomu informacja: Pismo wielu wskazuje, że ciężką pracą było dla nich utrwalenie swych przeżyć. Jeden n. p. szewc z małej lubelskiej mieściny, zeszyt kołkami widocznie przybił do stołu, by się niesuwał, litery stawiał wolno, mozolnie w ręcznie wylinjowanym zeszycie… (s. 29).

Ogłoszenie wyników: 

I nagrody – nie przyznano.

Nagrodzono:

Biedroń Józef, cieśla, Kraków – 30 zł;

Szczerbiński Józef, górnik-inwalida, Epinette, Francja – 20 zł i książki;

Leja Leon, stolarz, Gdynia – 20 zł;

Wróbel Zygmunt, robotnik, Zawiercie – 20 zł i prenumerata „Tygodnia Robotniczego”;

Sępek Józef, dawniej górnik, obecnie pracownik umysłowy – książki i prenumerata „Naprzodu”;

Mandecki Tadeusz, fryzjer, Kraków – książki;

Burda Andrzej, bezrobotny, Rzeszotary – 10 zł, prenumerata „Naprzodu” i książki;

Pałac Michał, robotnik, Piotrków – książki;

Dziedzic Emil, robotnik, Kraków Podgórze – 10 zł i prenumerata „Naprzodu”;

Betnarski Zdzisław, stolarz, Kraków – książki;

Bajurski Jakub, palacz, Warszawa – książki;

Ostaficzuk Robert, robotnik, Brzezówka  ^4  4  W oryginale podane błędnie jako Brzozówka. Chodzi o Brzezówkę, w powiecie jasielskim, por. „Statystyka Naftowa” 1926, nr 5, s. 91, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/837432; J. Cząstka, Problemy racjonalnej eksploatacji złóż ropnych w zagłębiu zachodniem. Referat wygłoszony na VII Zjeździe Naftowym w Borysławiu w grudniu 1933 r. Ciąg dalszy, „Przemysł Naftowy” 1934, z. 16, s. 448–449, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/837303. ↩︎ – książki;

Jadamus Zygmunt, pracownik umysłowy, Trzebinia – książki;

Brzozowski Karol, murarz, Augustów – 10 zł i abonament „Robotnika”;

Nyca Mieczysław, szewc, Kikół – 10 zł i książki;

Jerzyk Jan  ^5  5  Najprawdopodobniej w komunikacie błędnie podano imię – chodzi o Emila Jerzyka. Potwierdza to analiza treści pamiętnika (Pomocnik szybowy. Nr. 55. …. K. Zagłębie naftowe, w: Z. Mysłakowski, F. Gross, Robotnicy piszą. Pamiętniki robotników. Studium wstępne, Kraków 1938, s. 53–73) i informacje biograficzne dostępne na profilu Biblioteki Sejmowej (https://bs.sejm.gov.pl/F?func=find-b&request=000004519&find_code=SYS&local_base=ARS10). Autor pamiętnika podaje, że skończył 32 lata, co zgadza się z datą urodzin Emila Jerzyka – 10 stycznia 1902 r. W pamiętniku mamy też opis pracy w rafinerii naftowej w latach 1917–1918 i służby wojskowej w latach 1918–1921 (s. 60–63). Następnie wstąpił do PPS, a w końcu został założycielem i przewodniczącym oddziału TUR w swojej miejscowości,por. też: 1 maja. Jasło, „Naprzód” 10 V 1929, nr 105, s. 7, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/847432; 1 maja 1933. Jasło, „Dziennik Ludowy. Organ Polskiej Partji Socjalistycznej” 6 V 1933, s. 3, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/271196 [tutaj w zapisie: „Jeżyk”]; Obserwator, Wiece partyjne i zawodowe w Zagłębiu krośnieńskim. Brzezówka, „Naprzód” 21 IV 1937, nr 115, s. 8, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/864383. Po wojnie był posłem do Krajowej Rady Narodowej, Sejmu Ustawodawczego i Sejmu PRL. Wziął udział w konkursie na pamiętnik robotnika z czasów okupacji zorganizowanym przez Komisję Centralną Związków Zawodowych (w jury zasiadał Zygmunt Mysłakowski oraz brat Feliksa – Zygmunt Gross, zob. Piszcie pamiętniki. Wysokie nagrody pieniężne dla robotników, którzy najlepiej opiszą swe przeżycia podczas okupacji, „Express Ilustrowany” 16 VII 1946, nr 178, s. 3, https://bc.wbp.lodz.pl/publication/76134) zdobywając IV nagrodę za pracę pt. „Przeżycia i wrażenia z czasów okupacji niemieckiej”, zob. Nagrodzeni uczestnicy konkursu KC ZZ, „Związkowiec” 12 X 1947, nr 42(104), s. 1, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/1021545. Zmarł w 1982 r. ↩︎, pomocnik szybowy, Brzezówka – 10 zł i książki;

Kluska J., metalowiec, Kraków – książki;

Babiarz, Tarnów – książki.

Wyróżniono cztery pamiętniki „starszych towarzyszy, stanowiące ciekawy przyczynek do historii codziennej robotników, codziennego twardego znoju”:

Jedynak Józef, górnik w Wieliczce, dawniej w Karwinie (Czechosłowacja);

Papla Józef  ^6  6  Współredaktor czasopisma „Wyzwolenie Społeczne. Organ Polskiej Partyi Socyalistycznej. Pismo polityczne, społeczne, rolnicze i oświatowe”, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/992919. ↩︎, inwalida pracy, tkacz, Wadowice;

Brzeziński Edward, fryzjer, Warszawa;

Paszka Stanisław, drukarz, Stanisławów.

Pozostałe osoby zostały nagrodzone książkami i prenumeratami czasopism robotniczych – w sumie trzysta książek, pięć prenumerat „Naprzodu”, pięć „Robotnika” i trzy „Tygodnia Robotniczego”.

Źródło: Głód i Książka. Ankieta TUR-a Krakowskiego o kulturze proletarjatu i samokształceniu. Wynik Konkursu, „Robotnik” 17 IX 1935, nr 288, s. 2, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/483831.

Prawdopodobnie nie zachowały się. Pamiętnik Papli Józefa, z odręczną uwagą świadczącą o przesłaniu go na konkurs: „B. ciekawe w całości!! Pamiętnik solidnego działacza zawodowego. Do nagrody”. Adnotacja pod tekstem: „Wadowice, 28/III 1935” zwiększa prawdopodobieństwo, że był on wysłany właśnie na Ankietę organizowaną przez TUR: https://onebid.pl/pl/ksiazki-i-starodruki-papla-jozef-w-trybach-zycia-wspomnienia-z-minionych-lat-1897-1930-35-wol-1-4-wadowice-1935-8-k-2-328/682183?setlang=pl.

Jak podaje Andrzej Maria Gajzler  ^7  7  A. M. Gajzler, Organizacja Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego 1923–1936, Kraków 1993, s. 12. ↩︎ materiały krakowskiego TUR zostały po 1945 r. w części zniszczone a w części rozproszone. Ogromne zbiory biblioteczne przekazano (wraz z bibliotekarką p. Malinowską) Miejskiej Bibliotece Publicznej przy pl. Wszystkich Świętych 6 (później kilkukrotnie łączona i rozdzielana z Wojewódzką Biblioteką Publiczną, dzisiaj WBP w Krakowie, ul. Rajska 1).

Artykuły prasowe, recenzje, informacje o konkursie

1935

1936

1937

1938

1939

1946

1986

1987

1988

Artykuły naukowe i opracowania

Mariusz Fornagiel

Data aktualizacji: styczeń 2026 roku