Nawigacja

Czym było i jest dla Ciebie miasto Poznań?

1928
Czym było i jest dla Ciebie miasto Poznań?

Nazwa Czym było i jest dla Ciebie miasto Poznań?

Organizator Polski Instytut Socjologiczny

Czas ogłoszenia

Konkurs ogłoszono m.in. w „Gazecie Poznańskiej i Pomorskiej” 3 listopada 1928 r. (nr 186) przy wsparciu prezydenta Poznania Cyryla Ratajskiego z okazji przygotowań miasta do organizacji Powszechnej Wystawy Krajowej w 1929 r. Konkurs stanowił element szerszych badań socjologicznych nad Poznaniem. Prace można było nadsyłać do 15 stycznia 1929 r. Ogłoszenie wyników miało nastąpić 1 marca 1929 r. Sąd konkursowy zebrał się 15 marca 1929 r. „Dziennik Poznański”, między innymi, wydrukował wyniki konkursu 28 marca 1929 r. (nr 73).

Przedsięwzięcie powtórzono trzykrotnie. W 1964 roku konkurs pt. „Czym jest dla Ciebie miasto Poznań?” zorganizowały Katedra Socjologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (UAM), Wydział Kultury Prezydium Rady Narodowej m. Poznania i Redakcja Kroniki Miasta Poznania. W 1994 roku konkurs pt. „Czym jest dla Ciebie miasto Poznań?” – Instytut Socjologii UAM, Prezydent Miasta Poznania, Redio Merkury, Radio „S”, TV-ES, Głos Wielkopolski, Gazeta Poznańska, Dziennik Poznański, Gazeta Wielkopolska i Express Poznański. W 2021 roku konkurs pt. „Czym było, jest i może być dla Ciebie miasto Poznań?” – Wydział Socjologii UAM, Miasto Poznań, Fundacja Rozwoju Miasta Poznania i Fundacja Naukową im. Floriana Znanieckiego.

Materiał opracował Jacek Kubera

Pełny tekst odezwy konkursowej

„Czem było i jest dla Ciebie miasto Poznań?”

POLSKI INSTYTUT SOCJOLOGICZNY OGŁASZA KONKURS

NA NAJLEPSZĄ ODPOWIEDŹ NA TO PYTANIE.

Pierwsza nagroda 500 zł, druga 300 zł, trzecia 200 zł, czwarta 100 zł.

Do udziału w konkursie bardzo proszeni są wszyscy mieszkańcy, najmniej od roku przebywający w Poznaniu, mężczyźni i kobiety, bez różnicy wykształcenia, zajęcia i zamożności. Błędy pisowni, zły styl, brzydkie pismo nie stanowią żadnych przeszkód do uzyskania nagrody. Odpowiedzi oceniane będą tylko ze względu na ich szczerość, dokładność i szczegółowość.

Jeżeli nadesłana będzie znaczna ilość odpowiedzi, Instytut za zgodą autorów ogłosi drukiem w osobnej książce nietylko te, które dostaną nagrody, ale wszystkie, które Komitet Konkursowy wyróżni.

Każda odpowiedź powinna obejmować 40 stron pisma (im więcej tem lepiej) i zawierać następujące wiadomości:

Krótki życiorys piszącego (2-4 stron).

Opis wszystkich styczności, jakie piszący miał z instytucjami miejskimi (Magistratem, Radą miejską, policją miejską i budowlaną, zakładami dobroczynności, zdrowotnemi, urzędami podatkowemi itd.).

Co piszący zrobił w swem życiu na korzyść miasta Poznania (podatki, jakie płacił, dobrowolne świadczenia, piastowanie urzędów płatnych i honorowych, uczestnictwo w wyborach, zgromadzeniach, praca najemna w biurach i przedsiębiorstwach miejskich, przyczynki do wyglądu miasta itd.)?

Jakie korzyści piszący zawdzięcza miastu Poznaniowi (użytkowanie z zakładów, urządzeń, instytucyj miejskich, zarobki, wsparcia, pomoc w wychowaniu dzieci, opieka policyjna i prawna, opieka lekarska itd.)?

Jakie szkody mimowolnie lub świadomie piszący przyczynił miastu?

Jakich krzywd piszący doznał od miasta?

Czy piszący uważa siebie za moralnego dłużnika miasta, czy też przeciwnie sądzi, że mniej otrzymał od miasta, niż dał miastu?

Co piszącego skłania do pobytu w Poznaniu (interesy ekonomiczne, posada, pokrewieństwa, przyjaźnie i znajomości, przyzwyczajenia osobiste do miasta itd.)?

Co piszącego zniechęca do pobytu w Poznaniu?

Jakie jest zdanie piszącego o ludności Poznania w ogóle? O poszczególnych klasach ludności (robotnikach, rzemieślnikach, kupcach, przemysłowcach, urzędnikach, dziennikarzach, literatach, artystach, duchowieństwie)?

O pannach i mężatkach? O dzieciach?

Jakie jest zdanie piszącego o zarządzie miasta (Prezydencie, Radzie miejskiej, Magistracie, urzędach miejskich)?

Co sądzi piszący o przedsiębiorstwach i imprezach miejskich?

Co sądzi piszący o Targach Poznańskich i o Powszechnej Wystawie Krajowej?

Jakie jest zdanie piszącego o zewnętrznym wyglądzie Poznania?

Jakie inne miasta zna piszący dobrze? Czy woli Poznań, czy które inne miasto? i dlaczego?

Jak różni się Poznań dzisiejszy od przedwojennego (jeżeli piszący mieszkał przed wojną w Poznaniu)?

Jakie są najważniejsze i najpilniejsze potrzeby Poznania i jak im uczynić zadość?

Jakim musiałby się stać Poznań, aby być ideałem miasta?

——–

Rękopisy nadsyłać należy do dnia 15 stycznia 1929 r. pod adresem: Polski Instytut Socjologiczny, Poznań, Uniwersytet.

Rękopis powinien być podpisany nie własnem nazwiskiem piszącego, lecz godłem lub pseudonimem; nazwisko i adres winny być dołączone w zamkniętej kopercie, zaopatrzonej w to samo godło, co rękopisy.

Nadesłane rękopisy pozostają własnością Instytutu.

Ogłoszenie wyników konkursu nastąpi dnia 1 marca 1929 r. ¹¹ Źródło: „Czem było i jest dla Ciebie miasto Poznań?” Polski Instytut Socjologiczny ogłasza konkurs na najlepszą odpowiedź na to pytanie, „Gazeta Poznańska i Pomorska”, 3 XI 1928 (nr 186), s. 6. ↩︎

Il. 1. Odezwa konkursowa. Źródło: „Czem było i jest dla Ciebie miasto Poznań?” Polski Instytut Socjologiczny ogłasza konkurs na najlepszą odpowiedź na to pytanie, „Gazeta Poznańska i Pomorska”, 3 XI 1928 (nr 186), s. 6.

Il. 2a. Źródło: Znaniecki Florian, Miasto w świadomości jego obywateli. Z badań Polskiego Instytutu Socjologicznego nad miastem Poznaniem, Polski Instytut Socjologiczny, Poznań 1931, s. 12–13. Online: https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/81585/edition/95816?language=pl.

Il. 2b. Źródło: Znaniecki Florian, Miasto w świadomości jego obywateli. Z badań Polskiego Instytutu Socjologicznego nad miastem Poznaniem, Polski Instytut Socjologiczny, Poznań 1931, s. 12–13. Online: https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/81585/edition/95816?language=pl.

Dystrybucja odezwy konkursowej

„Kwestjonariusz był wydrukowany w gazetach poznańskich (prócz ‘Kurjera Poznańskiego”, którego redakcja nie chciała go zamieścić), ogłoszony na słupach reklamowych i w biurach Magistratu; znaczną ilość egzemplarzy rozesłaliśmy różnym związkom i stowarzyszeniom.” (F. Znaniecki, Miasto w świadomości jego obywateli, 1931, s. 14). Warunki konkursu podała m.in. „Gazeta Poznańska i Pomorska” 3 listopada 1928 r. (nr 186).

Skład jury konkursowego

Brak informacji.

Liczba i charakterystyka pamiętników

Pamiętniki nadesłało 27 osób (niektóre źródła podają, że prac było więcej, a liczba 27 dotyczy tylko tych, które spełniły warunki konkursu). Z wyjątkiem jednej z nich (prawdopodobnie mężczyzny, według F. Znanieckiego), wszyscy podali informację o swojej płci i wykonywanym zawodzie, a z wyjątkiem dwóch – o pochodzeniu terytorialnym. Było wśród nich 12 kobiet, 14 mężczyzn, 15 osób urodzonych w Wielkopolsce (w tym 8 – w Poznaniu, z czego 6 spędziło dłuższy czas za granicą), 4 w Małopolsce, 2 w byłym Królestwie Kongresowym, 2 na byłych Kresach Wschodnich (znajdujących się poza ówczesnymi granicami Polski), 1 w Rosji i 1 w Niemczech. Znacznie różnili się wykształceniem (od kilku klas szkoły powszechnej do ukończonych studiów uniwersyteckich). Znaniecki określił ich jako niezamożnych (Miasto w świadomości…, s. 14–15).

Wyniki konkursu

I nagroda, wynosząca 500 zł, została podzielona na dwie nagrody po 250 zł, które otrzymali:

Felicja Suchodolska, godło „Semper fidelis”,
Kazimierz Ertmański, godło „Bezdomny”.

II nagroda, wynosząca 300 zł, została podzielona na dwie nagrody po 150 zł, które otrzymali:

Kazimierz Bieroński, godło „Bończa”,
Michał Kamasa, godło „Ajsza Nabuchodonozor”.

III nagroda, wynosząca 200 zł, została podzielona na dwie nagrody po 100 zł, które otrzymali:

Zofia Niedzielska, godło „Światła i cienie”,
Władysław Sampor, godło „Tęcza”.

IV nagroda, wynosząca 100 zł, została podzielona na dwie nagrody po 50 zł, które otrzymali:

Jan Krzesiński, godło „Jan Wasilewicz”,
Józef Łabecki, godło „Maciej Poznański”.

Nagrody po 30 zł (dodane przez Sąd Konkursowy) otrzymali:

Jakób Teoryszczak, godło „Arolf”,
Michał Szaukowski, godło „Civis”.

Ogłoszenie o wynikach konkursu:

Wynik konkursu Polskiego Instytutu Socjologicznego w Poznaniu na odpowiedź n. p.: „Czem było i jest dla Ciebie m. Poznań”? Sąd konkursowy na swem posiedzeniu 15 marca br. postanowił: 1. Wobec tego, że żadna z prac nadesłanych na konkurs nie zasługuje na pierwszą nagrodę, natomiast większa ilość prac zasługuje na wyróżnienie – podzielić każdą z nagród na połowę i dodać dwie nagrody po 30 złotych. 2. Ustanowiono więc następującą listę nagród: I. nagrodę, wynoszącą 500 zł. podzielono na 2 nagrody po 250 zł., II. nagrodę, wynoszącą 300 zł. podzielono na 2 nagrody po 150 zł., III nagrodę, wynoszącą 200 zł. podzielono na dwie nagr. po 100 zł., IV nagrodę, wynoszącą 100 zł. podzielono na 2 nagrody po 50 zł. oraz dodano 2 nagrody po 30 zł. 3. Dwie pierwsze nagrody postanowiono przyznać pracom oznaczonym godłami „Semper fidelis” i „Bezdomny”. Dwie drugie pracom oznaczonym godłami „Bończa” i „Ajsza Nabuchodonozor”. Dwie trzecie – pracom oznaczonym „Tęcza” i „Światła i cienie”. Dwie czwarte – pracom oznaczonym „Jan Wasilewicz” i „Maciej Poznański”. Dwie piąte – pracom oznaczonym „Arolf” i „Civis”. Pozatem pracy oznaczonej godłem „Bończa” przyznano specjalne wyróżnienie. 4. Po otworzeniu kopert stwierdzono, że autorem pracy oznaczonej godłem „Semper fidelis” jest p. Felicja Suchodolska, ul. Kręta 22, I. p.; pracy p. g. „Bezdomny” jest p. Kazimierz Ertmański – ulica Poplińskich 8; pracy p. g. „Bończa” jest p. Kazimierz Bieroński – ulica Krzyżowa 6; pracy p. g. „Ajsza Nabuchodonozor” jest p. Michał Kamasa – ulica Wspólna 47; pracy p. g. „Światła i cienie” jest p. Zofia Niedzielska – ul. Kanałowa 17; pracy p. g. „Tęcza” jest p. Władysław Sampor – ul. św. Marcina 40; pracy p. g. „Jan Wasilewicz” jest p. Jan Krzesiński – Warownia 7; pracy p. g. „Maciej Poznański” jest p. Józef Łabecki – ul. Łukaszewicza 49; pracy p. g. „Arolf” jest p. Jakób Teoryszczak – ul. św. Marcina 29; pracy p. g. „Civis” jest p. Michał Szaukowski – ul. Półwiejska 9 b. 5. Instytut prosi autorów prac nagrodzonych o przybycie do lokalu Instytutu (Uniwersytet, Col. Minus) między godz. 11—13 dla odebrania nagród. ²² Źródło: Wyniki konkursu Polskiego Instytutu Socjologicznego w Poznaniu na odpowiedź n. p. „Czem było i jest dla Ciebie m. Poznań”?, „Dziennik Poznański”, 28 III 1929 (nr 73), s. 4. Online: https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/17564/edition/28487. ↩︎

Il. 3. Ogłoszenie o wynikach konkursu. Źródło: Wyniki konkursu Polskiego Instytutu Socjologicznego w Poznaniu na odpowiedź n. p. „Czem było i jest dla Ciebie m. Poznań”?, „Dziennik Poznański”, 28 III 1929 (nr 73), s. 4. Online: https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/17564/edition/28487.

Losy materiału archiwalnego

Zbiór pamiętników zebranych przez Polski Instytut Socjologiczny zaginął w czasie drugiej wojny światowej.
Dwie redakcje (rękopisy) pracy Kazimierza Bierońskiego, laureata II nagrody, znajdują się w:

Biblioteka Kórnicka, rękopisy, sygn. BK 11755/1: Poznań. Miasto i jego mieszkańcy […] Studium socjologiczne”, Vol. 1,
Biblioteka Kórnicka, rękopisy, sygn. BK 11755/2: Poznań. Miasto i jego mieszkańcy […] Studium socjologiczne, Vol. 2.

Tekst odezwy konkursowej znajduje się w:

Archiwum Akt Nowych, zespół Towarzystwo Pamiętnikarstwa Polskiego w Warszawie, sygn. 2/2617/0/-/211 /: Czym było i jest dla Ciebie miasto Poznań. Konkurs 1928.

Publikacja materiałów z konkursu

Fragmenty pamiętników opublikowane zostały w pracy:

Znaniecki Florian, Miasto w świadomości jego obywateli. Z badań Polskiego Instytutu Socjologicznego nad miastem Poznaniem, Polski Instytut Socjologiczny, Poznań 1931. Online: https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/81585/edition/95816?language=pl.

Bibliografia (publikacje w języku polskim)

Publikacje na temat konkursu

„Czem było i jest dla Ciebie miasto Poznań?” Polski Instytut Socjologiczny ogłasza konkurs na najlepszą odpowiedź na to pytanie, „Gazeta Poznańska i Pomorska”, 3 XI 1928 (nr 186), s. 6.

M.W., Polski Instytut Socjologiczny w Poznaniu jest piątym na świecie. Wywiad „Gazety Poznańskiej i Pomorskiej” z założycielem i dyrektorem Instytutu prof. dr. Florjanem Znanieckim, „Gazeta Poznańska i Pomorska”, 8 XII 1928 (nr 216), s. 3.

Kryński Wiesław, Polski Instytut Socjologiczny 1920–1935, „Przegląd Socjologiczny”, t. 4, 1936, zeszyt 1–2, s. 279–281.

Wyniki konkursu Polskiego Instytutu Socjologicznego w Poznaniu na odpowiedź n. p. „Czem było i jest dla Ciebie m. Poznań”?, „Dziennik Poznański”, 28 III 1929 (nr 73), s. 4. Online: https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/17564/edition/28487.

Konkursy na pamiętniki i podobne inicjatywy pamiętnikarskie w Polsce. Część I: Lata 1913–1939, „Pamiętnikarstwo Polskie”, 1972, nr 3, s. 130–137.

Wyniki równoległych badań Polskiego Instytutu Socjologicznego w związku z organizacją Powszechnej Wystawy Krajowej w Poznaniu.

Piotrowski Jerzy, Kupiectwo poznańskie a zadania rozwojowe miasta, „Przegląd Socjologiczny”, 1934, t. 2, s. 96–125.

Bibliografia (publikacje w językach obcych)

Znaniecki Florian, Group Crises Produced by Voluntary Undertakings, [w:] Social Attitudes, red. Kimball Young, Henry Holt, New York 1931, s. 265–290.

Opracował

Jacek Kubera

Data aktualizacji: grudzień 2025 roku