1938
Konkurs na opis życia bezrobotnego

KONKURS NA OPIS ŻYCIA BEZROBOTNEGO.

            Polski Instytut Socjologiczny w Poznaniu ogłasza konkurs na najlepszy opis w życia bezrobotnego. Celem konkursu jest zdobycie materiału do rozstrzygnięcia zagadnienia praktycznych możliwości zlikwidowania bezrobocia. Za najlepsze opisy Instytut przyzna 17 nagród:

  1. nagroda 200 zł; 2 dwie nagrody po 125 zł; 3. cztery nagrody po 60 zł; 4. dziesięć nagród po 30 zł.

            W konkursie mogą brać udział wszyscy bezrobotni województwa poznańskiego, zarejestrowani i niezarejestrowani, fizyczni i umysłowi, mężczyźni, kobiety i młodzież. Opis musi zawierać najmniej 60 stron formatu zeszytowego, im bardziej obszerny i dokładny, tym pewniejsza nagroda. Kto nie umie pisać, może dyktować komuś innemu. Błędy gramatyczne, zły styl, brzydkie pismo, wcale nie przeszkadzają w uzyskaniu nagrody, gdyż chodzi nie o formę, lecz o treść opisu.

            Należy opisać rodzinę, z której pochodzi piszący, jej stan materialny, oraz miejscowość i warunki zarobkowania w niej; przygotowanie do życia przez szkołę i rodzinę oraz przygotowanie do pracy przez wyszkolenie fachowe teoretyczne i praktyczne. Należy opisać: te lata swego życia, kiedy piszący był na utrzymaniu rodziców, dalej kolejno wszelkie dotychczasowe prace zarobkowe począwszy od pierwszych zarobków; podać sposoby poszukiwania pracy zarówno skuteczne jak i bezskuteczne, miejsca, w których znajdował pracę. Jeżeli piszący był na emigracji, szczegółowo opisać okoliczności związane z wyjazdem na roboty, warunki pracy i przyczyny powrotu.

            Specjalnie należy podkreślić momenty usamodzielnienia się a następnie założenia rodziny i starania o zapewnienie jej bytu; dalej w jaki sposób piszący usiłował zabezpieczyć na wypadek ewentualnego bezrobocia; czym się piszący kierował przy przechodzeniu z jednej pracy do drugiej, jeżeli dobrowolnie zmieniał pracę; wszystkie poprzednie okresy, w których nie miał pracy; a wreszcie podać przyczyny o niej utraty pracy. Opisać jakie znaczenie w uzyskaniu pracy i w dalszym życiu miało odbycie względnie nieodbycie służby wojskowej i wojny (jeżeli piszący był na wojnie).

            Przedstawić dokładnie zubożenie wynikające z braku pracy, zmianę odżywiania i mieszkania, podać wartość wyprzedawanych z konieczności mebli, ubrań, pamiątek itp., podać również stan zdrowia własny i rodziny w porównaniu ze stanem, kiedy piszący pracował i zarabiał. Następnie jak najdokładniej opisać wszelkie sposoby utrzymania siebie i rodziny przy życiu, gdy piszący był pozbawiony pracy stałej i przekonał się, że tylko własną zaradnością może wydobyć się z nędzy (nie pomijając w opisie sposobów zakazanych przez prawo). Opisać pomoc ze strony towarzystw i organizacyj dobroczynnych, kościoła, wojska, urzędów gminnych, magistratów, starostw i Funduszu Pracy. Poza tym chodzi o to, by piszący porównał wartość otrzymywanej pomocy z różnych źródeł i określił, która z tych pomocy, jego zdaniem, była dlań najważniejsza i w jakiej mierze zawdzięcza przetrwanie okresu pozostawania bez pracy pomocy cudzej, a w jakiej mierze – własnej zaradnоśсі.

            Na koniec Instytut zwraca się do piszących, by opisali dokładnie – na podstawie własnych doświadczeń i tego, w jaki sposób inni pozostający bez pracy, przejściowo lub stale, zapewnili sobie i rodzinom utrzymanie przy życiu – jakie zabiegi pozostających bez pracy stale lub przejściowo, ich zdaniem, dostarczą bezrobotnym dostatecznych środków do życia, bez oglądania się na zapomogi, zasiłki, pomoc zimową itp., i które z tych zabiegów zasługują na poparcie i pomoc władz, urzędów, instytucyj i społeczeństwa. Przedstawić również przyczyny tak wielkiego w Polsce bezrobocia, kto ponosi za nie odpowiedzialność, kto jest powołany do jego zlikwidowania, jakimi środkami winien to uczynić, i czy dotychczasowe poczynania władz, urzedów, Funduszu Pracy, towarzystw i organizacyj skutecznie zwalczają klęskę bezrobocia.

            Polski Instytut Socjologiczny zaręcza wszystkim piszącym bezwzględną tajemnicę. Za nienagrodzone opisy będzie zwracał wydatki poniesione przy pisaniu i koszta przesyłki. Wszystkie rękopisy pozostaną własnością Instytutu.

            Rękopisy nadsyłać należy do 1 października 1938 r. pod adresem:

Polski Instytut Socjologiczny, Oddział w Poznaniu, Uniwersytet Zamek.

            Konkurs zostanie rozstrzygnięty i nagrody wypłacone przed 15 listopada 1938 r.

Polski Instytut Socjologiczny, Oddział w Poznaniu.

Prof. dr Florian Znaniecki; Prof. dr Stefan Błachowski; Prof. dr Florian Barciński.  ^1  1  Źródło: Konkurs na opis życia bezrobotnego, „Przegląd Socjologiczny”, t. 6, 1938, zesz. 1–2, s. 302–303. Online: https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/307376. ↩︎

Konkurs był przeznaczony dla bezrobotnych z województwa wielkopolskiego. Instytut rozsyłał treść odezwy konkursowej do gazet z prośbą o jej publikację. Ogłoszenie zamieścił m.in. „Dziennik Poznański” – w wersji pełnej, a także „Kurier Poznański” i „Orędownik” – w wersji skróconej. Konkurs otrzymał finansowe wsparcie Wojewódzkiego Biura Funduszu Pracy, który być może również dystrybuował odezwę.

Przewodniczący:
Prof. dr Florian Znaniecki, dyrektor Polskiego Instytutu Socjologicznego.
Członkowie:
Prof. dr Stefan Błachowski, prorektor Uniwersytetu Poznańskiego,
Prof. dr Tadeusz Szczurkiewicz,
Prof. Akademii Handlowej dr Florian Barciński,
Prof. dr Ludwik Jaxa-Bykowski,
Mgr Stanisław Kowalik,
Mgr Józef Orchowski.

Wpłynęło 605 prac, z czego za spełniające warunki odezwy uznano 134. Niektóre pamiętniki liczyły do 200 stron, a łącznie zebrany materiał obejmował 50 000 stron.

„Nie ma powiatu lub miasta województwa poznańskiego, z których bezrobotni nie nadesłali swych życiorysów. Szczególnie liczny udział w konkursie wzięli bezrobotni m. Poznania nadsyłając 99 rękopisów czyli 17% ogólnej liczby, dalej idą miasta Kalisz, Gniezno, Ostrów, Jarocin, Szamotuły i inne.

Prócz bezrobotnych miejskich liczny udział w konkursie wzięli bezrobotni wiejscy, wśród których ogromna większość stanowią robotnicy rolni. Dużo prac wpłynęło także z terenów, które od 1.IV.1938 r. zostały odłączone od województwa poznańskiego i obecnie należą do województwa pomorskiego. Ponadto wpłynęły życiorysy bezrobotnych Polaków przebywających obecnie zagranicą (z Belgii i Francji).” (Bogaty plon konkursu…, s. 5).

Rozstrzygnięcie konkursu nastąpiło 30 listopada 1938 r. Jury zakwalifikowało do oceny 134 z 605 nadesłanych prac. „Sąd Konkursowy brał pod uwagę przede wszystkim dokładność i szczegółowość oraz niewątpliwą wiarygodność opisu” (Bogaty plon konkursu…, s. 5).

Instytut środki na nagrody otrzymał najpierw od Wojewódzkiego Biura Funduszu Pracy (dzięki przychylności dyrektora M. Zakrzewskiego), a następnie, ze względu na dużą liczbę nadesłanych prac, od Komunalnego Banku Kredytowego (200 zł), Komunalnej Kasy Oszczędności miasta Poznania (125 zł) oraz od osób prywatnych (łącznie 250 zł). W artykule sprawozdawczym w Dzienniku Poznańskimpodano numer konta Instytutu i zaapelowano m.in. do Wydziałów Powiatowych i Zarządów Miejskich województwa poznańskiego w jego dawnych granicach, a także do osób prywatnych o „ufundowanie chociażby jednej nagrody”. Proszono o wpłaty do 15 grudnia 1938 r. (Bogaty plon konkursu…, s. 5).

Kwoty przeznaczone na pierwszą i dwie drugie nagrody rozdzielono pomiędzy cztery osoby. Za najlepsze życiorysy (nagrody o wartości 125 zł) uznano prace, których autorami byli:

• Walenty Cieciura – 23 lata, robotnik, Poznań,
• Jan Hoffmann – 42 lata, robotnik, Poznań,
• Antoni Skowroński – 33 lata, robotnik rolny (chałupnik), Łowyń, powiat Międzychód.

Czwarty najlepszy życiorys (nagroda 75 zł) przesłał:

• Władysław Stefański – 33 lata, były kupiec, Jarocin.

Pozostali nagrodzeni:

Nagrody po 60 zł:

• Wiktor Walkowiak, 36 lat, robotnik, Mogilno,
• Marceli Widziński, 28 lat, robotnik, Wągrowiec,
• Helena Markowska, 24 lata, prac. dom., Kalisz,
• Józef Elmann, 54 lata, rzemieślnik, Poznań.

Nagrody po 30 zł:

• Franciszek Preiss, 46 lat, technik dypl., Gniezno,
• Stanisław Zieliński, 36 lat, były woźny, Poznań,
• Czesław Michałkiewicz, 29 lat, robotnik, Konin,
• Józef Gawroch, 39 lat, biuralista, Czarnków,
• Stefan Józefiak, stroiciel fortep., 29 lat, Kalisz,
• Jan Kwiatek, 61 lat, robotnik, Krążkowy, powiat Kępno,
• Czesław Janicki, 30 lat, fryzjer, Poznań,
• Leon Grossmann, 46 lat, robotnik, Włoszakowice, powiat Leszno,
• Józef Kopras, 50 lat, były górnik, Wronki, powiat Szamotuły,
• Michał Marczak, 64 lata, robotnik rolny, Psary Polskie, powiat Września.

Ogłoszenie o wynikach konkursu:

Józef Chałasiński (Trzydzieści lat socjologii…, s. 41) podawał, że materiały z tego konkursu nie przetrwały drugiej wojny światowej.

Odnalezione materiały archiwalne związane z konkursem, według lokalizacji:

1. Archiwum Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, sygn. AUAM 15/764:

• Projekty odezwy konkursowej („afisza konkursowego”), z poprawkami i dopiskiem o aprobacie Zarządu Polskiego Instytutu Socjologicznego,
• Wzór pisma do redakcji gazet z prośbą o przedrukowanie odezwy („afisza konkursowego”), z datą 8 lipca 1938 r.
• Wzór imiennego zaświadczenia dla osób realizujących badania terenowe nad bezrobociem z prośbą o udzielenie im niezbędnej pomocy i informacji przez władze, urzędy i instytucje, z datą 23 marca 1938 r.
• Opisy życiorysów bezrobotnych (z pieczątką „Ż.B.”) o numerach: 125, 144,
• Projekty dokumentów pt. „Ankieta konkursowa Polskiego Instytutu Socjologicznego dotycząca zagadnienia bezrobocia” i „Ankieta konkursowa dla bezrobotnych” z dopiskiem o braku aprobaty Zarządu Polskiego Instytutu Socjologicznego.

2. Archiwum Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, sygn. AUAM 15/767:

• Życiorysy bezrobotnych (z pieczątką „Ż.B.”) o numerach: 59 (nadesłany z Poznania, wraz z korespondencją), 190 (nadesłany z Poznania) i 555 (nadesłany z Łodzi, dwa dokumenty osobiste wraz z korespondencją), a także życiorys nienumerowany pt. „50 miesięcy walki” (nadesłany z Rogoźna Wielkopolskiego).

3. Archiwum Wydziału Socjologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu:

• 12 życiorysów bezrobotnych (z pieczątką „Ż.B.”), wraz z korespondencją, o numerach: 30, 37, 39, 40, 41, 45, 47, 49, 51, 52, 53, 53a. Kopie tych dokumentów, ponumerowanych w ramach kolekcji jako Pamiętniki 1-12, dostępne są na stronie Archiwum Badań nad Życiem Codziennym: https://archiwum.edu.pl/dlibra/publication/499320/edition/405710.

4. Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Archiwum Floriana Znanieckiego, Dział V, Tom 3: Rękopisy i maszynopisy prac nieopublikowanych za życia autora:

• Tekst artykułu Floriana Znanieckiego pt. Sociology of the Unemployed.

5. Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Archiwum Floriana Znanieckiego, Dział III, Odezwy konkursowe:

• Tekst odezwy konkursowej.
• Notatka pt. Polski Instytut Socjologiczny Oddział w Poznaniu wzmiankująca o organizacji konkursu.

Brak informacji.

Jacek Kubera

Data aktualizacji: grudzień 2025 roku