ODEZWA INSTYTUTU GOSPODARSTWA SPOŁECZNEGO W SPRAWIE KONKURSU NA PAMIĘTINK BEZROBOTNEGO OGŁOSZONA W GRUDNIU 1931 ROKU
KONKURS
Instytut Gospodarstwa Społecznego zamierza przedstawić w odrębnem opracowaniu ciężki los bezrobotnego robotnika w całej jego rzetelnej prawdzie. Zwraca się więc do tych, którzy przeżywają dzień po dniu straszną klęskę braku zajęcia i zarobku, by piórem zechcieli odmalować zabiegi swoje obecne o kawałek chleba i opisać swoje położenie.
Przede wszystkiem niech podadzą swój wiek i wiek członków swojej rodziny oraz swoje i ich zarobki dawniejsze, swój zawód i liczbę lat pracy oraz gdzie i u kogo w ciągu tych lat pracowali. Niechaj opiszą swe zmagania z ciężką swoją sytuacją od chwili swego ostatniego zwolnienia z pracy aż do dnia dzisiejszego.
Niech przytoczą datę i przyczynę utraty pracy, niech opowiedzą, jak przeprowadzono redukcję robotników lub godzin pracy w zakładzie, w którym ostatnio pracowali oraz jaką pomoc otrzymywali lub otrzymują od Funduszu Bezrobocia, od państwa, samorządu, organizacyj zawodowych, towarzystw opieki społecznej, zarówno sami osobiście jak i członkowie ich rodzin.
Niech opiszą, jak się odżywiają ich rodziny oraz jak bezrobocie wpłynęło na zdrowie i wygląd dzieci. Niech doniosą, jakie rzeczy zastawili lub sprzedali i po jakiej cenie, jakie długi mają u sklepikarzy, za komorne, u lichwiarzy i ile im obecnie kredytują sklepiki.
Niechaj drobiazgowo podadzą, czy sami lub ktokolwiek z rodziny ma jakieś dorywcze zajęcia (może żona chodzi do prania, lub sprzedaje warzywa na ulicy, może mąż wyrabia jakieś przedmioty, które sprzedaje na ulicy). Nie należy lekceważyć żadnego szczegółu, ale o wszystkiem donieść jak najdokładniej. A dobrze byłoby gdyby dano taki sam opis znajomych rodzin bezrobotnych — opowiedziano o ich położeniu, o sposobie życia, o dorywczych zarobkach.
Nie zależy nam na pięknej, wyszukanej formie opisów. Niechaj padają słowa proste i twarde, byle oparte na prawdziwych przeżyciach. Nie stawiamy żadnych wymagań co do treści listów byle były z dolą waszą, jako bezrobotnych, związane. A jeśli kto nie umie pisać, niech dyktuje komuś innemu to, co chciałby wypowiedzieć.
Imię i nazwisko swoje oraz dokładny adres należy podać w zamkniętej kopercie do wiadomości Instytutu. Na kopercie napisać należy jakieś godło (słowo lub zdanie) i to samo godło umieścić na nadesłanym opisie.
Najlepsze z nadesłanych nam prac będą nagrodzone przez sąd konkursowy, którego skład we właściwym czasie ogłosimy.
Ustanawiamy jedną nagrodę po 250 złotych, jedną po 100 złotych – obie, jeśli rozmiary pracy wynosić będą około 16 stronic druku i 10 nagród po 25 złotych bez wyznaczenia rozmiarów opisu. Jeśli żaden z przesłanych opisów nie będzie zasługiwał na pierwszą nagrodę, Instytut może pierwszą i drugą nagrodę podzielić pomiędzy kilka opisów dalszych. Przesłane prace stają się własnością Instytutu, który może je w całości lub częściowo wykorzystać w druku. W razie wydrukowania w całości lub urywków większych niż stronica, Instytut wypłaci autorowi honorarium w wysokości 5 złotych za stronicę. Do opisu powinny być dołączone imię, nazwisko i adres. Nagrody wypłacane będą autorom opisów nagrodzonych po okazaniu zaświadczenia Państwowego Urzędu Pośrednictwa Pracy o zarejestrowaniu ich jako bezrobotnych.
Prace nadsyłać należy pod adresem: Instytut Gospodarstwa Społecznego, Warszawa, Czerwonego Krzyża 20, do dnia 15 stycznia 1932 roku. Nagrody przyznane będą do dnia 15 lutego 1932 roku.
Na podstawie publikacji w tomie: Pamiętniki bezrobotnych, Nr. 1-57, Warszawa 1933, s. XXXIX (skan zob. Ilustracja nr 2). 1 1 Zestawienie informacji dot. konkursu opracowane na podstawie wstępów do wydania z 1933 r.: Słowo wstępne oraz Nieco o pamiętnikach i pamiętnikarzach, [w:] Pamiętniki bezrobotnych, Nr. 1-57, Warszawa 1933, s. V-XXXVIII, a także wstępu do powojennego przedruku: Adam Andrzejewski, Wstęp, w: Pamiętniki bezrobotnych, t.1, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1967, s. 287 oraz rozdziału Pamiętniki z monografii Tadeusza Szturm de Sztrema Instytut Gospodarstwa Społecznego 1920-1944. Przyczynek do historii instytucji naukowo-społecznych w Polsce (Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1959, s. 120-125). ↩︎
„Odezwa została wydrukowana i rozesłana do prasy wszelkich odłamów – zarówno stołecznej, jak i prowincjonalnej – oraz do związków zawodowych i innych instytucji robotniczych. Odezwa spotkała się z przychylnym przyjęciem przez większość czasopism, zwłaszcza przez organy ruchu robotniczego, które niekiedy nie poprzestając na wydrukowaniu w całości odezwy uzupełniały ją własnymi wzmiankami, życzliwymi dla przedsięwzięcia Instytutu” (Tadeusz Szturm de Sztrem, Instytut Gospodarstwa Społecznego 1920-1944. Przyczynek do historii instytucji naukowo-społecznych w Polsce, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1959, s. 122-123).
Tadeusz Boy-Żeleński
Stanisław Stempowski
Tadeusz Szturm de Sztrem
Antoni Zdanowski
Bronisław Ziemięcki
Liczba nadesłanych pamiętników: 774 2 2 Tadeusz Szturm de Sztrem podaje liczbę 798 pamiętników (Instytut Gospodarstwa Społecznego 1920-1944. Przyczynek do historii instytucji naukowo-społecznych w Polsce, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1959, s. 124). ↩︎
Liczba opublikowanych pamiętników: 57 (7,36% całości)
Miejsce zamieszkania pamiętnikarzy: woj. środkowe (warszawskie, łódzkie, kieleckie, lubelskie, białostockie) – 369 nadesłanych / 35 opublikowanych; woj. wschodnie (wileńskie, nowogródzkie, poleskie, wołyńskie) – 37 / 1; woj. zachodnie (poznańskie, pomorskie, śląskie) – 143 / 11; woj. południowe (krakowskie, lwowskie, stanisławowskie, tarnopolskie) – 225 / 10.
Wśród pamiętników opublikowanych nadreprezentowane są zatem pamiętniki z woj. środkowych kosztem pamiętników z pozostałych regionów (szczególnie niedoreprezentowane są woj. wschodnie i południowe). Stosunki procentowe kształtują się następujące (nadesłane / opublikowane): woj. środkowe – 47,67% / 61,40%; woj. wschodnie – 4,78% / 1,75%; woj. zachodnie – 18,47% / 19,29%; woj. południowe: 29,06 % / 17,54%.
Zawód i płeć pamiętnikarzy: pracownicy umysłowi – 102 (nie podano liczby mężczyzn i kobiet); pracownicy fizyczni – 672 (w tym 609 mężczyzn i 63 kobiety); opublikowano 51 pamiętników mężczyzn i 6 pamiętników kobiet.
Stosunek procentowy reprezentacji kobiet i mężczyzn w grupie pamiętników nadesłanych przez pracowników fizycznych : mężczyźni – 90,62% ; kobiety – 9,38%; opublikowanych spomiędzy wszystkich pamiętników : mężczyźni – 89,47% ; kobiety – 10,53%.
Wykształcenie: 2 analfabetów, pozostali w różnym stopni piśmienni, w tym 68% – szkoła elementarna lub tylko kilka ich oddziałów, 6,2% – dotarło do szkoły średniej, 4,3% – do szkoły zawodowej, 21,5% – samoucy.
Materialność pamiętników: [brak danych]
„Po wstępnej selekcji rękopisów, dokonanej przez Janinę Ettingerównę, Wandę Korczakową i Halinę Krahelską, przepisano na maszynie i dostarczono je głównemu referentowi Sądu, który z całości otrzymanego materiału wybrał około trzydzieści najwybitniejszych prac i rozesłał pozostałym członkom Sądu. W kilka tygodni po tym odbyło się zebranie Sądu, który po wysłuchaniu referatu St. Stempowskiego i po przeprowadzonej dyskusji nad tym referatem przyznał kilkunastu autorom rozpatrzonych pamiętników nagrody pieniężne różnej wysokości. Na tym kończyła się rola Sądu Konkursowego” (Tadeusz Szturm de Sztrem, Instytut Gospodarstwa Społecznego 1920-1944. Przyczynek do historii instytucji naukowo-społecznych w Polsce, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1959, s. 124).
Wyniki konkursu na pamiętnik bezrobotnego, „Gazeta Lwowska”, 22 marca 1932 (nr 66, s. 9; skan, zob. Ilustracja nr 3):
„Sąd konkursowy, powołany przez Instytut Gospodarstwa Społecznego w składzie: dr. Tadeusz Boy-Żeleński, Stanisław Stempowski, Tadeusz Szturm de Sztrem, Antoni Zdanowski i Bronisław Ziemięcki, rozpatrzył nadesłane prace na konkurs Pamiętnik Bezrobotnego.
Przyznał:
pierwszą nagrodę w wysokości zł. 150 p. Robertowi Ostapiczukowi (Wygoda, woj. stanisławowskie),
dwie drugie w wysokości zł. 100 p. Andrzejowi Benderowi (Zawiercie) i p. Piotrowi Pilczukowi (Warszawa),
trzecią nagrodę w wysokości 50 zł. p. Michałowi Kołodziejowi (Sosnowiec),
osiem czwartych nagród w wysokości 25 złotych: 1) Firkowi Franciszkowi (Cieszyn), 2) Kobylińskiemu Zbigniewowi (Warszawa), 3) Pietruszce Wiktorowi (Łódź), 4) Motylowi Bolesławowi (Łódź), 5) Olkuśnikowi Wacławowi (Częstochowa), 6) Rurańskiemu Ludwikowi (Luzino), 7) Strzałkowskiej Stefanji (Warszawa), 8) Worobcowi Józefowi (Lwów)”.
Oryginalne pamiętniki z tego konkursu nie zachowały się. Zachowały się natomiast materiały dotyczące przedruku Pamiętników bezrobotnych z roku 1933 w roku 1967 (t. 1) wraz z ich kontynuacją Pamiętnikarze po latach. Pamiętniki w świetle prasy (t. 2); m.in. zachowała się korespondencja z pamiętnikarzami, do których udało się dotrzeć po latach: Biblioteka Główna SGH, Zbiory Specjalne, Archiwum IGS: Materiały pomocnicze do Pamiętniki bezrobotnych, sygnatura ZS.AR.447.
Pamiętniki bezrobotnych, Nr. 1-57, Instytut Gospodarstwa Społecznego, Warszawa 1933, https://rcin.org.pl/dlibra/publication/18950/edition/66646/content
Pamiętniki bezrobotnych, t. 1 [przedruk wydania z 1933 roku], t. 2 Pamiętnikarze po latach. Pamiętniki w świetle prasy, [komitet redakcyjny: Adam Andrzejewski, Maria Hirszowicz, Zbigniew Landau, Kazimierz Rusinek, Edward Strzelecki, Tadeusz Szturm de Sztrem, Jerzy J. Wiatr, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1967.
Poza tym pojedyncze pamiętniki lub ich fragmenty były przedrukowywane w prasie w latach 30. (zob. poniżej bibliografia materiałów prasowych).
Artykuły prasowe, recenzje, informacje o konkursie
1931
Do istoty klęski kapitalizmu. Konkurs na „Pamiętnik bezrobotnego”, „Wiadomości Graficzne. Organ Związku Zawodowego Drukarzy i Pokrewnych Zawodów w Polsce”, nr 31, 20 grudnia 1931, s. 1-2.
1932
Pamiętniki bezrobotnych, „Kurjer Poranny”, 7 grudnia 1932;
H.K, b.t., „Gazeta Polska”, Warszawa 7 grudnia 1932;
Bolesna spowiedź bezrobotnego, „Kurjer Poranny”, 8 grudnia 1932 [przedruk pamiętnika nr 14];
„Pamiętniki bezrobotnych”, „Głos Stolicy”, 9 grudnia 1932, Warszawa;
Wincenty Rzymowski, Złoty fetysz na gruzach człowieka, „Kurjer Poranny”, nr 343, 10 grudnia 1932, Warszawa;
Bolesna spowiedź bezrobotnego, „Dziennik Łódzki”, 10 grudnia 1932; [przedruk pamiętnika nr 14]
m.k., Skarga nędzy i głodu. Zbiorowy pamiętnik bezrobotnych wyszedł spod prasy, „Nowiny Codzienne”, nr 234, 11 grudnia 1932, Warszawa;
Kil, Pracy, pracy, jeszcze raz pracy, „Walka”, 11 grudnia 1932, Warszawa;
St. P., Tak mówią głodni…, „Kurjer Czerwony”, 13 grudnia 1932, Warszawa;
Skarga nędzy i głodu. Zbiorowy pamiętnik bezrobotnych wyszedł spod prasy, „Ekspress Zagłębia”, nr 341, 13 grudnia 1932, Sosnowiec, podpis na dole „Nowiny Codzienne” [to samo co wcześniej w „Nowinach Codziennych” nr 234];
Ludzie bez jutra. Sztuka życia w skrajnej nędzy, „Ilustrowany Ekspress Poranny”, 14 grudnia 1932, Lwów;
Halina Krahelska, „O błogosławiona praca, praca, praca…”. Zbiorowa dusza bezrobotnych, „Kurjer Poranny”, nr 347, 14 grudnia 1932;
[dział: „Z aktualnych zagadnień dnia”] Bezrobotni mówią… Wstrząsające dokumenty chwili, „Głos Stolicy”, 14 grudnia 1932, Warszawa;
My – stumilionowa armia bezrobotnych. Kto ciśnie na świat żagiew buntu?, „Ilustrowany Ekspress Poranny”, 15 grudnia 1932, Lwów;
[rubryka: Na dzień dobry] Nieodparte pytanie, „Kurjer Poranny”, 15 grudnia 1932, Warszawa;
Jotem, „Iljada” współczesności. „Pamiętniki bezrobotnych” wyd. Instytutu Gospodarstwa Społecznego, „Robotnik”, nr 422, 424, 425, 426, 428; 13, 14, 15, 16 grudnia 1932, Warszawa;
Jotem, „Iljada” współczesności. „Pamiętniki bezrobotnych” wyd. Instytutu Gospodarstwa Społecznego, „Naprzód”, nr 286, 287, 288, 289, 290; 15, 16, 17, 18, 20 grudnia 1932, Kraków;
Jotem, „Iljada” współczesności. „Pamiętniki bezrobotnych” wyd. Instytutu Gospodarstwa Społecznego, „Dziennik Ludowy”, 15, 16, 17, 18, 20 grudnia 1932, Lwów;
Pamiętniki bezrobotnych, „Kurjer Wileński”, 17 grudnia 1932;
Pamiętniki bezrobotnych, „Kobieta Współczesna”, nr 42, 18 grudnia 1932;
Wielki dokument, „Epoka”, nr 12, 18 grudnia 1932;
Brakarz, Pieśń głodnych. „Pamiętniki bezrobotnych” – ponury dokument naszych czasów, „Dzień Dobry”, 18 grudnia 1932, Warszawa;
My – stumilionowa armia…, „Nowe Pismo”, 18 grudnia 1932, Warszawa;
Niezwykła nowość! Pamiętniki bezrobotnych, „Kurjer Księgarski”, nr 48, 21 grudnia 1932;
I.P., „Pamiętniki bezrobotnych”. Dokumenty epoki, „ABC”, nr 372, 21 grudnia 1932;
Nastroje świąteczne człowieka który wygarnia błoto, „Ilustrowany Ekspress Poranny”, nr 803, 22 grudnia 1932, Lwów;
Żywa postać zstąpiła z kart „Pamiętników bezrobotnych”, „Ilustrowany Ekspress Poranny”, 23 grudnia 1932, Lwów;
„Pamiętniki bezrobotnych”, „Polonia”, 23 grudnia 1932, Katowice;
H.R., Sejmik wolnej myśli, „Kurjer Wileński”, 23 grudnia 1932;
Z. Zaleska, Na bruku [rubryka: Kronika kobieca], „Kurjer Warszawski”, nr 355, 24 grudnia 1932;
„Chryste narodzony, dopomóż!”, „Ekspress Poranny”, 24 grudnia 1932, Warszawa [fragment z pamiętnika];
K., Gwiazda nadziei, cudu i lepszego jutra w dniu Wigilji w najmroczniejszej doli, „Ekspress Poranny”, 24 grudnia 1932, Warszawa;
Jaką najciekawszą książkę przeczytałem w roku 1932? Ankieta ABC, „ABC”, nr 375, 24 grudnia 1932, Warszawa [odpowiedź Władysława Grabskiego dotycząca Pamiętników bezrobotnych];
Wigilja bezrobotnych, „Robotnik”, nr 437, 24 grudnia 1932[fragmenty pamiętników nr 57 i 28 zestawione prze Jotem];
Wigilja bezrobotnego. Kartki z tragicznego pamiętnika, „Dzień Dobry”, nr 357, 24 grudnia 1932, s. 3 [fragmenty z pamiętników];
Z. Mścisławska, Gehenna dnia powszedniego [rubryka: „Na marginesie życia”], „Nowe Pismo”, nr 12, 25 grudnia 1932, Warszawa;
Paulina Appenszlakowa, Epopea bezrobocia, „Nasz Przegląd”, 25 grudnia 1932, Warszawa;
Białe niewolnice, „Epoka”, 25 grudnia 1932, Warszawa;
Wigilja bezrobotnych, „Robotnik”, nr 438, 27 grudnia 1932 [fragmenty pamiętników 32, 29 i 19 zestawione prze Jotem];
Kolenda warszawskiego bruku. Migawki wigilijno-świąteczne, „Express Poranny”, 27 grudnia 1932;
Wigilja bezrobotnych, „Robotnik”, nr 439, 28 grudnia 1932 [kolejne fragmenty pamiętników zestawione prze Jotem];
„Pamiętniki bezrobotnych”, „Wiadomości Kas Chorych”, nr 23-24, 1932;
„Pamiętniki bezrobotnych” [rubryka: „Dział Nieurzędowy. Z wydawnictw”], „Lubelski Dziennik Wojewódzki”, nr 28, Lublin, 31 grudnia 1932, s. 577;
Żywot inteligenta. Spostrzeżenia lwowskiego kwestarza, „Ilustrowany Ekspress Poranny”, nr 810, 31 grudnia 1932, Lwów;
Bezrobocie, „Robotniczy Przegląd Gospodarczy”, nr 12, 1932;
Jan Derengowski, 30 milionów bezrobotnych!, „Naokoło Świata”, nr 104, grudzień 1932, s. 62-68;
Stanisław Furmanik, Literatura pamiętnikarska, „Rocznik Literacki” 1932, s. 215-226 (o Pamiętnikach bezrobotnych s. 224-226). [Rocznik Literacki za rok 1932 – Śląska Biblioteka Cyfrowa]
1933
Tomasz Naocznicki, Chłopski obrachunek, „Wyzwolenie”, 1 stycznia 1933;
Sto milionów ludzi na świecie gotowych do walki o byt na śmierć i życie, „Życie Robotnicze”, Radom, 1 stycznia 1933 [fragmenty z pamiętników];
„Pamiętniki bezrobotnych”, „Głos Ludu” – organ PPS w Niemczech, Zabrze (Hindenburg), 2 stycznia 1933;
Elżbieta Hulka-Laskowska, Jak żyją bezrobotni? Wstrząsający dokument strasznych czasów, „Ostatnie Wiadomości”, nr 3, Warszawa, 3 stycznia 1933;
Halina Krahelska, Zwiastunki wielkiej przemiany, „Epoka”, nr 1 (14), 1 stycznia 1933;
Jerzy Gutsche, Rewelacyjna książka czy prawda życia? Pamiętniki bezrobotnych, „Dziennik Poznański”, nr 1, 1 stycznia 1933;
k. b., Papierowe ręce, „Gospodarka Narodowa”, Warszawa, 1 stycznia 1933;
Zofia Bodkier-Szapiro, W sprawie pomocy bezrobotnym. Wolna trybuna, „Nasz Przegląd”, Warszawa, 5 stycznia 1933;
Nędza robotnicza w cyfrach, „Robotnik”, Warszawa, 5 stycznia 1933;
„Pamiętniki bezrobotnych”, „Nowy Dziennik”, Kraków, 6 stycznia 1933;
Uczucia i myśli miljonów, „Epoka”, nr 2 (16), 8 stycznia 1933 [fragmenty pamiętników];
Henryk Rygier, Prof. Ludwik Krzywicki dobrze się zasłużył społeczeństwu, „Jutro Pracy”, Warszawa, 8 stycznia 1933;
Maria Milkiewiczowa, 57 dokumentów grozy życia, „Wiadomości Literackie”, 8 stycznia 1933;
Sto milionów ludzi na świecie gotowych do walki o byt na śmierć i życie, „Gazeta Robotnicza”, nr 4, 10 stycznia 1933;
J.M., U podstaw społeczeństwa, „Kurjer Łódzki”, nr 10, 10 stycznia 1933;
J.M., U podstaw społeczeństwa. Rodzina na tle współczesnych stosunków gospodarczych, „Gazeta Ilustrowana”, nr 11, Lwów, 12 stycznia 1933;
J.M., U podstaw społeczeństwa. Rodzina na tle współczesnych stosunków gospodarczych, „Słowo Polskie”, nr 11, Lwów, 12 stycznia 1933;
U podstaw społeczeństwa. Rodzina na tle współczesnych stosunków gospodarczych, „Dzień Pomorski”, Toruń, 11 stycznia 1933;
J.M., Kryzys rozbija rodzinę, „Ilustrowana Republika”, Łódź, 10 stycznia 1933;
Pamiętniki urzędników. Dokumenty chwili obecnej, „Kurjer Czerwony”, nr 8, Warszawa, 11 stycznia 1933;
„Szara Masa” przemówi. Pamiętniki urzędników o warunkach pracy i życia, „Dziennik Łódzki”, nr 13, 13 stycznia 1933;
Pamiętniki bezroboczych, „Kurjer Warszawski”, nr 13, Warszawa, 13 stycznia 1933;
Krzywda, „Jutro Pracy”, Warszawa, 15 stycznia 1933;
„Pamiętnik bezrobotnego”, „Nowe Pismo”, nr 13, 14, 25 grudnia 1932, 31 grudnia 1932 i 15 stycznia 1933, Warszawa [przedrukowany pamiętnik nr 7];
Pamiętniki bezrobotnych, „Gazeta Górnicza”, nr 3, Karwina, 19 stycznia 1933;
Halina Krahelska, Żyjemy w czasach zbliżającego się matriarchatu, „Kurjer Poranny”, Warszawa, 19 stycznia 1933;
Pamiętniki bezroboczych w Polsce, „Wiarus Polski”, nr 17, Lille, 20 stycznia 1933;
Kr-a, Okrutna dola kobiety bezrobotnej. Zastraszający rozrost „skomercjalizowanej” hańby, „Express Poranny”, 20 stycznia 1933;
Poszukiwacze złotówki. Gorączka nowoczesnych wypraw po „skarby”, „Express Poranny”, Lwów, nr 826, 20 stycznia 1933;
Głowa rodziny [rubryka: „Kronika kobieca”], „Kurjer Warszawski”, nr 21, Warszawa, 21 stycznia 1933;
Kr-a, Okrutna dola kobiety bezrobotnej. Zastraszający rozrost „skomercjalizowanej” hańby, „Głos Poranny”, nr 21, Łódź, 21 stycznia 1933;
Przekleństwo bezrobocia. Ropiejący wrzód na chorym organizmie świata, „Dzień Dobry”, nr 22, Warszawa, 22 stycznia 1933;
Kronika Tygodniowa, „Tygodnik Ilustrowany”, nr 4, 22 stycznia 1933;
Jaką najciekawszą książkę przeczytałem w roku 1932?, „ABC”, nr 24, 22 stycznia 1933, Warszawa [odpowiedzi Ireny Pannenkowej i Henryka Tennebauma dotyczące Pamiętników bezrobotnych];
(de), Zastraszający rozrost „skomercjalizowanej” hańby, „Chwila”, nr 4959, Lwów, 23 stycznia 1933 [skrócona wersja z „Głos Poranny”, nr 21, Łódź, 21 stycznia 1933];
Jestem głodna [rubryka Co dzień niesie], „Chwila”, nr 4960, Lwów, 24 stycznia 1933;
Leon Zarzycki [Łódź], O literaturze, „Polska Wolność”, nr 3, Warszawa, 24 stycznia 1933;
Dr Józef Loos, Wpływ bezrobocia na psychologię mas, „Naprzód”, nr 24, Kraków, 29 stycznia 1933;
W obronie męczenników kryzysu, „Jutro Pracy”, nr 5, 29 stycznia 1933;
N. Samotyhowa, O potrzebie gotowości wewnętrznej, „Kobieta Współczesna”, nr 5, Warszawa, 29 stycznia 1933;
T., O nędzy wielkiego i małego rolnika. Panu prezesowi Związku Ziemian w odpowiedzi, „Robotnik”, nr 43, 31 stycznia 1933;
Pamiętniki bezrobotnych [rubryka: Notatki Bibljograficzne], „Biuletyn Informacyjny Instytutu Oświaty Dorosłych”, nr 5, styczeń 1933;
Nowy, Piekło Polski bezrobotnej, „Płomienie. Pismo Młodzieży Socjalistycznej”, nr (13-14)-15, Warszawa, styczeń-luty 1933;
A.H., Pamiętniki bezrobotnych [rubryka: Książki], „Droga”, Warszawa, styczeń 1933;
Z. Zal., Jak żyją bezroboczy, „Kurjer Warszawski”, nr 34, Warszawa, 3 lutego 1933;
Ludzie bez pracy, „Tęcza”, Poznań, luty 1933;
k.b., Kryzys gospodarczy w światopoglądzie bezrobotnego [rubryka: Notatki], „Gospodarka Narodowa”, nr 3, 1 luty 1933;
Paweł Hulka-Laskowski, Śmiertelna rutyna, „Wolnomyśliciel Polski”, nr 4, Warszawa, 1 lutego 1933, s. 97-102;
Tkacz zamieszkały w Łodzi, Pamiętnik bezrobotnego. Jak żyje bezrobotna Łódź, „Nowe Pismo”, nr 6 i 7, Warszawa, 29 stycznia i 5 lutego 1933 [przedruk pamiętnika nr 23];
Najciekawsze książki roku 1932. Ogólne wyniki ankiety ABC, „ABC”, nr 39, 6 lutego 1933, Warszawa [trzy głosy z 77 na Pamiętniki bezrobotnych];
Trzy drogi. O ubezpieczeniach pracowników umysłowych, „Gazeta Poranna”, nr 10199, 5 lutego 1933, Lwów;
Młodzież bez pracy… Ci, którzy najboleśniej odczuli skutki kryzysu, „Exspress Wieczorny Ilustrowany”, 6 luty 1933, Łódź;
Janusz Studziński, Dwie nuty w pamiętnikach bezrobotnych, „Państwo Pracy”, nr 4, Warszawa, 12 lutego 1933;
Hel. Romer, Ukrzyżowanie człowieka, „Kurjer Wileński”, nr 38, 13 lutego 1933;
Dlaczego niema dla nas miejsca w świecie?” Tak woła młodzież pozbawiona pracy, „Obrona Ludu”, nr 17, Poznań, 9 lutego 1933;
Wacław Syruczek, Koń parowy [rubryka: „Dzień w Krakowie”], „Express Poranny”, nr 40, Warszawa, 9 lutego 1933;
Tomasz Naocznicki, Pamiętniki Bezrobotnych, „Wolnomyśliciel Polski”, nr 5, Warszawa, 10 lutego 1933, s. 133-136;
Z. Z., Zmarnowane fundusze, „Kurjer Warszawski”, 14 lutego 1933;
Piekło bezrobotnych, „Gazeta Robotnicza”, nr 21, Katowice, 18 luty 1933;
F. Z., Dzwon na alarm, „Ilustrowany Kurjer Codzienny”, nr 50, 19 lutego 1933;
Halina Krahelska, Przeobrażenia w psychice mas, „Epoka”, nr 8 (21), Warszawa, 19 lutego 1933, s. 3-5;
P.P., Pamiętniki bezrobotnych [rubryka: Z książek i pism], „Inspektor Pracy. Czasopismo poświęcone zagadnieniom ochrony, bezpieczeństwa i higieny pracy”, Warszawa, październik-listopad-grudzień 1933;
X, Gdy na Wielkopolskę idzie zalew Żydostwa. Gdzie będzie „Obiecana Ziemia?” Bezrobocie i nędza wśród Polaków – a żydzi się bogacą, „Lech”, nr 44, Gniezno, 23 lutego 1933;
Old Lady, Sieroty po pracy, „Bluszcz”, nr 4, Warszawa, 28 stycznia 1933;
E.W., W otchłani bezrobocia, „Pracownik Spółdzielczy”, nr 2, Warszawa, luty 1933;
Wł. Weychert-Szymanowska, Pamiętniki bezrobotnych, „Głos Kobiet” (25 lat „Głosu Kobiet”), Warszawa, styczeń-luty 1933;
Wł. Weychert-Szymanowska, Pamiętniki bezrobotnych, „Głos Kobiet”, Warszawa, marzec 1933;
Listy czytelniczek i odpowiedzi od redakcji, „Głos Kobiet”, Warszawa, marzec 1933.
Wśród grobów gospodarczych rzemiosła, „Kurier Lwowski”, nr 62, 3 marca 1933;
Przędzalnik zamieszkały w Ozorkowie, Pamiętnik bezrobotnego, „Nowe Pismo”, nr 10, 12, 13, 14, Warszawa, 19 i 26 lutego, 5 i 12 marca 1933;
Przegląd ostatnich wydawnictw gospodarczych, „Gazeta Warszawska”, nr 49, 1 marca 1933;
Z wydawnictw, „Kurier Poznański”, nr 107, 7 marca 1933;
Lina D., Pamiętniki bezrobotnych. Tragiczny dokument czasów, w których wegetujemy , „Głos Poranny”, nr 64, Łódź, 5 marca 1933;
Stefan Kawyn, „Ludzkie patrzenie na rzeczy ludzkie”, „Słowo Polskie”, nr 64, „Gazeta Lwowska”, nr 64, Lwów, 6 marca 1933;
Bezrobotny, „Słowo Polskie”, nr 64, „Gazeta Lwowska”, nr 64, Lwów, 6 marca 1933;
Adolf Nowaczyński, Skromny Nachalnik, „ABC”, nr 88, Warszawa, 26 marca 1933;
Dr. M. J. Ziomek, Pamiętniki bezrobotnych, „Przegląd Powszechny”, tom 197, nr 591, Kraków, marzec 1933;
Bard., Pamiętniki bezrobotnych, „Nowiny Techniczne”, rok VII, nr 7, 29 marca 1933;
Halina Krahelska, Żelazna konsekwencja nędzy, „Kobieta Współczesna”, nr 10, Warszawa, 5 marca 1933, s. 182-185;
Zagadnienia bieżące. Przegląd zagadnień kultury, „Wiedza i Życie”, nr 1, Warszaw, 1933;
Halina Krahelska, Czynnik gospodarczy w kształtowaniu stosunków rodzinnych, „Kurjer Poranny”, nr 93, Warszawa, 3 kwietnia 1933;
M. Reutt, Ostatnie wydawnictwa kobiet. Pamiętniki bezrobotnych, „Dziennik Wileński”, nr 74, 16 marca 1933;
Zdzisław Siudyła, Pamiętniki bezrobotnych, „Kuźnia Młodych”, nr 4, 15 marca 1933;
L. G., Z zagadnień dramatu bytowego. W klimacie bezrobocia, „Przełom”, nr 3, Warszawa, 31 marca 1933;
J. Karczyński, Tragiczne dokumenty, „Polski Czerwony Krzyż”, rok XIII, nr 1, Warszawa, styczeń 1933;
Przegląd ostatnich wydawnictw gospodarczych, „Biuletyn Bibliografii Gospodarczej Agencji <Zachód>”, Poznań, luty 1933;
Jak głodują studenci. Walka o wiedzę o suchym chlebie, „Dzień Dobry”, nr 92, 2 kwietnia 1933;
Na widowni międzynarodowej. Echa „Pamiętnika bezrobotnego” zagranicą, „Robotnik”, nr 120, 5 kwietnia 1933;
Wł. Weychert-Szymanowska, Pamiętniki bezrobotnych, kontynuacja, „Głos Kobiet. Wydawnictwo Polskiej Partii Socjalistycznej”, Warszawa, kwiecień 1933;
Władysław Rut, L.M. Przeworski, Obowiązek walki z kapitalizmem, „Państwo Pracy”, Warszawa, 14 kwietnia 1933;
Janina Ryngmanowa, Pamiętniki bezrobotnych, „Ruch Prawniczy i Ekonomiczny”, Poznań, nr 2, 1933;
Zofia Wiśniewska, „Pieśni głodnych”, „Kronika. Dwutygodnik Informacyjny”, Łódź, nr 1, 1 marca 1933;
Józef T. Mieszkowski, Dola dziecka robotniczego w Polsce w świetle cyfr i „Pamiętników bezrobotnych”, „Życie dziecka”, nr 2, luty 1933;
Józef T. Mieszkowski, Dola dziecka robotniczego w Polsce w świetle cyfr i „Pamiętników bezrobotnych”, kontynuacja, „Życie dziecka”, nr 3, marzec 1933, s. 82-92;
Pamiętniki bezrobotnych, „Górnośląskie Wiadomości Gospodarcze”, nr 9, 12 maja 1933;
Poza oficjalną literaturą, „Podchorążak”, nr 13, Warszawa, maj 1933, s. 11-12;
Halina Krahelska, Skutki bezrobocia dla warstw pracujących, „Kurjer Poranny”, nr 127, Warszawa, 9 maja 1933;
H.K., Straszliwa i piękna książka, „Przyjaciel Szkoły”, rok XII, nr 10, Poznań, 15 maja 1933, s. 327-328;
N.A., Pamiętniki bezrobotnych, „Polska Oświata Pozaszkolna”, nr 2, Warszawa, marzec-kwiecień 1933, s. 197-199;
Stefan Kawyn, „Wieczór autorski robotnika”, „Słowo Polskie”, nr 145, „Gazeta Lwowska”, nr 145, Lwów, 25 maja 1933;
Cezary Jellenta, „Pamiętniki bezrobotnych”, „Polska Zbrojna”, nr 160, Warszawa, 11 czerwca 1933 roku;
Natalja Strykówna, Literackie dokumenty”, „Dekada Akademicka”, nr 16, Warszawa, 20 czerwca 1933 roku;
Halina Krahelska, Budowy trwałego gmachu nie dokona się rękoma ludzi zgnębionych, „Kurjer Poranny”, nr 164, Warszawa, 15 czerwca 1933;
Red., Stosunek kościoła i kleru do bezrobotnych na podstawie „Pamiętników bezrobotnych”, „Wolnomyśliciel Polski”, rok 6, nr 22, Warszawa, 20 czerwca 1933, s. 545-549;
Wł. Weychert-Szymanowska, Pamiętniki bezrobotnych, kontynuacja, „Głos Kobiet. Wydawnictwo Polskiej Partii Socjalistycznej”, Warszawa, czerwiec 1933, s. 6-8;
„Pamiętniki bezrobotnych” w prasie zagranicznej, „Robotnik” nr 288, 13 sierpnia 1933;
Wł. Weychert-Szymanowska, Pamiętniki bezrobotnych, kontynuacja cz. V, „Głos Kobiet. Wydawnictwo Polskiej Partii Socjalistycznej”, Warszawa, lipiec, sierpień, wrzesień 1933, s. 7-10;
Ks. Stefan Wyszyński, Posady dla ojców rodzin, „Ateneum Kapłańskie”, nr 32, Włocławek, październik 1933, s. 302-307;
Jerzy Andrzejewski, Na marginesie literatury, „ABC”, nr 297, Warszawa, 14 października;
Prof. St. Pigoń [wypowiedź], „ABC”, nr 370, Warszawa, 23 grudnia;
Tadeusz Jankowski, Udział świata pracy w dochodzie społecznym. Na szlakach zysku i wyzysku, „Robotnik” nr 469, 22 grudnia 1933; to samo w: „Naprzód”, nr 296, 23 grudnia 1933;
Józef Kisielewski, Rzeczywistość bez retuszu, „Słowo Pomorskie” nr 273, 26 listopada 1933; to samo: „Kurier Poznański”, 26 listopada 1933;
Leopold Kielanowski, Nieocukrzone tematy. O Janie Brzozie, robotniku-poecie, „Pion. Tygodnik Literacko-Społeczny” nr 10, Warszawa, 9 grudnia 1933;
Janina Strzelecka, Nowe ideały młodzieży, „Kurjer Poranny” nr 346, Warszawa, 14 grudnia 1933;
Atticus, Na froncie literackim. Prądy literackie i kulturalne w 1933 r.”, „Robotnik” nr 477, 31 grudnia 1933.
1934
Edw. Szw. Pamiętniki bezrobotnych, „Słowo Częstochowskie” nr 295, 28 grudnia 1933; to samo pod tytułem Wśród tych, gdzie radość znika, wygnana przez głód i bezrobocie, „Głos Trybunalski”, Piotrków, nr 2, 3 stycznia 1934;
Tragiczna międzynarodówka, „Dzień Dobry” nr 23, 23 stycznia 1934;
Bezrobotni – o sobie. Tragedja bezrobotnych w świetle ich własnych relacyj, „Wiek Nowy”, 3 marca 1934;
Józef Nikodem Kłosowski, Kwestja bezrobocia w beletrystyce polskiej, „Państwo Pracy” nr 10, 18 marca 1934;
Z. Krzemicka, Pamiętniki bezrobotnych, „Rocznik Dziejów Społecznych i Gospodarczych”, Lwów, 1 marca 1934;
J. Sz., Wstrząsająca galerja. Angielskie pamiętniki bezrobotnych, „Express Poranny” nr 14, Warszawa, 14 stycznia 1934;
Zdzisław Broncel, Jętki literackie, „ABC Literacko-Artystyczne” nr 25, Warszawa, 17 lipca 1934;
J. T. Mieszkowski, Rajzer, „Tygodnik Ilustrowany” nr 34, 26 sierpnia 1934;
J. T. Mieszkowski, Socjologia rajzerstwa, „Tygodnik Ilustrowany” wrzesień 1934;
Hanna Nałęcz-Ostrowska Szymańska, Ze zjawisk literackich („Pamiętniki bezrobotnych”), „Trzeźwość” nr 9-10, 1934, s. 183-194;
Janina Ryngmanowa, Pamiętniki bezrobotnych, „Przewodnik Pracy Społecznej” nr 4, Warszawa, grudzień 1934, s. 125-128;
Alfred Jesionowski, „Przedmieście”, „ABC” nr 34, Warszawa, 4 lutego 1934.
1935
„Minimalna egzystencja”. Profesorskie, czy życiowe rozwiązanie sprawy”, „Dziś” nr 13, Warszawa, 12 lutego 1935;
Janina Ryngmanowa, Potrzeby oświatowe bezrobotnych, „Przewodnik Pracy Społecznej” nr 8, Warszawa, kwiecień 1935, s. 239-243;
Pamiętniki bezrobotnych. Pamiętnik nr 14, „Chłopskie Życie Gospodarcze” nr 12, Łódź – Poznań, 15 sierpnia 1935 [przedrukowany pamiętnik nr 14], s. 125-128;
A. K. O doli-niedoli, „Polska Wolność”, 4 luty 1935, s. 7-10;
Bez pracy – bez miejsca na świecie…, „Dziennik Poznański”, 1 grudnia 1935.
1936
Ludwik Krzywicki, Nieco rozmyślań…, „Robotnik”, 23 kwietnia 1936;
Wł. Ch., Pamiętniki bezrobotnych, „Nowe Państwo Pracy”, 1 maja 1936, s. 1-2;
Jerzy Gutsche, Ręce tysięcy czekają…, „Dziennik Poznański”, 5 maja 1936;
Jerzy Bartyński, Jedyna pomoc bezrobotnym to gruntowna zmiana ustroju, „Goniec Nadwiślański”, Grudziądz, 21 czerwca 1936;
R. Grz, Bezrobotni… „Gazeta Polska”, Grudziądz, 21 czerwca 1936;
Stanisław Piętak, Czy nie będzie głodnych i zmarzniętych?, „Gazeta Lwowska” 21 listopada 1936;
Nowy „pogląd” na bezrobocie, „Front Robotniczy” Warszawa, 25 grudnia 1936;
W bardzo wielu gazetach drukowano fragmenty pamiętników pod tytułami „Wyjątki z Pamiętnika Bezrobotnych”, „Wyjątki z Pamiętników bezrobotnych”, „Z Pamiętników bezrobotnych”, czasami z dodatkowymi tytułami, m.in. „Polsko – setki tysięcy Twych synów Twą wielkość budowali, a dziś…”, „Pomoc zimowa bezrobotnym”, „Na marginesie Pomocy Zimowej”, „Czemu tak jest?”, „Opłatek nędzarzy”: „Dziennik Pomorza” 21 XI 1936, „Lud Pomorski” 21 XI 1936, „Głos Trybunalski” 21 XI 1936, „Wiek Nowy” 21 XI 1936, „Warszawski Dziennik Narodowy” 23 XI 1936, „Nowy Kurier” 31 XII 1936, „Dziennik Wileński” 30 XI 1936, „Hasło Podwawelskie” 6 XII 1936, „Głos Podhala” 6 XII 1936, „Gazeta Gdyńska” 23 XII 1936, „Goniec Nadwiślański” Grudziądz 23 XII 1936, „Gazeta Grudziądzka” 25 XII 1936, „Dziennik Bydgoski” 25 XII 1936, „Express Ilustrowany” Łódź 24 XII 1936, „Nowe Życie” Grodno 25 XII 1936, „Gazeta Kaszubska” Wejherowo 23 XII 1936, „Gazeta Sępoleńska” 26 XII 1936, „Głos Lubelski’ 25 XII 1936 (z tytułem Opłatek nędzarzy), „Głos Narodu” Kraków 24 XII 1936 (z tytułem Bezrobotny – o głodzie), „Wiek Nowy” Lwów 29 XII 1936 (z tytułem Głód), „Goniec Pomorski” 30 XII 1936 (z tytułem Bezrobotny – o głodzie), „Gazeta Gdyńska” 31 XII 1936.
1937
Młodociany Robotniku ! , „Trybuna Młodych” Lwów, 28 II 1937;
Ks. Stefan Wyszyński, Przemiany moralno-religijne pod wpływem bezrobocia, „Ateneum Kapłańskie” Włocławek 1937, z. 3, marzec, (223), s. 264-276, https://polona.pl/item-view/32e6b252-f0ba-4339-a07c-81412967c5b3?page=57
Ks. Stefan Wyszyński, Przemiany moralno-religijne pod wpływem bezrobocia, „Ateneum Kapłańskie” Włocławek 1937, z. 9, wrzesień, s. 174-194;
Ks. Stefan Wyszyński, Przemiany moralno-religijne pod wpływem bezrobocia, „Ateneum Kapłańskie” Włocławek 1937, z. 10, październik, s. 293-301;
Witalis Talejko, Młodzież – artykułem pierwszej potrzeby, „Kultura” nr 32, 8 sierpnia 1937;
Marcin Kacprzak, Rozrodczość a bezrobocie, „Praca i Opieka Społeczna” 1937 (rok XVII), z. 2, kwiecień-czerwiec, s. 148-157, https://bc.gbpizs.gov.pl/dlibra/publication/3299/edition/3259/content
Bezrobocie i małżeństwo, „Kurier Codzienny” Warszawa, 2 listopada 1937;
Roman Imach, Wyrównajmy przynajmniej tę krzywdę, „Biuletyn Społeczny” 15 grudnia 1937;
W bardzo wielu gazetach drukowano fragmenty pamiętników pod tytułami „Wyjątki z Pamiętnika Bezrobotnych”, „Wyjątki z Pamiętników bezrobotnych”, „Z Pamiętników bezrobotnych”, czasami z dodatkowymi tytułami, m.in. „Polsko – setki tysięcy Twych synów Twą wielkość budowali, a dziś…”, „Pomoc zimowa bezrobotnym”, „Na marginesie Pomocy Zimowej”, „Czemu tak jest?”, „Opłatek nędzarzy”: „Echo Tureckie” 3 I 1937, „Zbudzona Polska” 3 I 1937, „Goniec Częstochowski” 13 II 1937, „Ilustrowany Kurier Pomorski” 19 I 1937, „Głos Trybunalski” 17 I 1937 (z tytułem Przekleństwo nędzy), „Zbudzona Polska” 14 II 1937 (z tytułem Przekleństwo nędzy), „Kurier Łódzki” 14 I 1937 (z tytułem Przekleństwo nędzy), „Kurier Łódzki” 26 I 1937 (z tytułem Na dnie nędzy), „Wiek Nowy” Lwów 20 I 1937 (z tytułem Po tylu latach pracy), „Kurier Mazowiecki” 19 I 1937, „Głos Trybunalski” 5 II 1937 (z tytułem Po tylu latach pracy), „Goniec Częstochowski” 7 II 1937, „Goniec Częstochowski” 13 II 1937 (z tytułem Po tylu latach pracy), „Goniec Pomorski” 24 I 1937, „Kurier Codzienny” 1 II 1937, „Ilustrowany Kurier Pomorski” 7 II 1937, „Gazeta Gdyńska” 28 I 1937, „Kurier Mazowiecki” Płock 1 II 1937.
Publikacje zawierające analizę pamiętników zebranych w konkursie
Bohdan Zawadzki, Paul Lazarsfeld, The psychological consequences of unemployment, “ The Journal of Social Psychology” 1935, nr 6, s, 224–251;
Stefan Wyszyński, Przemiany moralno-religijne pod wpływem bezrobocia, Włocławek 1937;
Cesarski, Maciej Mieszkanie i zamieszkiwanie w pamiętnikach bezrobotnych IGS – lata wielkiego kryzysu, „Polityka Społeczna”, vol. 576, 2022, nr 3, s. 26-32. https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.8585
Memoiren von Arbeitslosen, „Prager Presse”, 28 grudnia 1932;
Jean Sołtan, Les chomeurs peints par eux-memes [rubryka: « Lectures Polonaise »], „La Pologne”, nr 1, Paris, 1 janvier 1933;
A. St. Mágr, Dokumente Zur Not Der Zeit [rubryka: „Literaturzeitung”], „Prager Presse“, 12 luty 1933;
Une enquête sur la vie des chômeurs Polonais, „Informations Sociales”, vol. XLV, nr 4, janvier 1933;
J. Rosner [secrétaire de la Délégation polonaise auprès du Bureau international du Travail], Une enquête sur la situation des chômeurs en Pologne, „Revue Internationale du Travail”, vol. XXVII, nr 3, mars 1933, s. 398-412 ;
Léon Delsinne, Psychologie des chômeurs, „Le Peuple”, nr 90, 31 mars 1933 ;
Un document unique. Vie des chômeurs racontée par eux-mêmes, „Monde”, Paris, nr 253, 8 avril 1933 ;
Bezrobotnys Ideal und Ziel. Gedanken eines polnischen Arbeitslosen, „Slavische Rundschau”, Praga, nr 3, 1933, s. 169-176;
Children, Young People and Unemployment. A series of enquiries into the effects of unemployment on children and young people. Part I. Geneve 1933;
Children Young People and Unemployment. A Series of Enquiries into the Effects of Unemployment on Children and Young People. Part II. Geneve 1933; w tym tomie:
Hélène Neyman, Notes on the Children from “Life Stories of the Unemployed” [o Pamiętnikach bezrobotnych], s. 200-203;
A Few Stories of Young Unemployed, tr. by Hélène Neyman [wybrane fragmenty z Pamiętników bezrobotnych], s. 204-211;
The Influence of Unemployment on the Life of Children and Juveniles of the Working Classes. Introduction;
H. Radlińska, W. Cwajgenhaftova, The Influence of the Unemployment on theChild. Genaral Observations.
La voix des chomeurs. Les „sans travail” racontent leur vie [fragmenty wykładu prof. Luigi de Simone, wygłoszonego 14 czerwca 1935 roku na Uniwersytecie w Lozannie], „Lu” Paryż, 19 lipca 1935, s. 239-243;
Bohdan Zawadzki, Paul Lazarsfeld, The psychological consequences of unemployment, “ The Journal of Social Psychology” 1935, nr 6, s, 224–251.
Paweł Rodak
Data aktualizacji: grudzień 2025 roku