1937
Konkurs na pamiętnik lekarza społecznego
Pełny tekst odezwy konkursowej
KONKURS WŚRÓD LEKARZY – SPOŁECZNIKÓW
Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpisuje konkurs na pamiętnik lekarza społecznego.
Lekarz najlepiej widzi potrzeby szerokich mas, bo przed jego wzrokiem roztacza się nie tylko przebieg choroby pacjenta, ale i jego życie.
Zadaniem konkursu jest wykazać:
I. wagę, jaką mają ubezpieczalnie społeczne,
II. trudności, które napotykają,
III. atmosferę psychiczną, w której pracuje lekarz społeczny i jej przeobrażenia,
IV. warunki pracy lekarza.
Ad I. Będzie tu miało między innymi wielkie znaczenie wykazanie na przykładach konkretnych, z praktyki wziętych, jak wielkim i niezastąpionym dobrodziejstwem dla świata pracy są ubezpieczalnie społeczne. A więc — obraz rodziny, uderzonej wielorako przez chorobę, — sylwetka chłopca, dźwigającego się na kursach wieczorowych itp. ku wyższej formie życia i choroba, która by przecięła ten pęd, gdyby nie pomoc społeczna; zabiegi specjalne, stawiające chorego na nogi; ratowanie dzieci przez izolację; możność walki z chorobami wenerycznymi; szpital i chory itd. itd.
Ad II. Będzie tu możliwe wykazanie zgubnego wpływu wyłomu w zasadzie powszechności. Ginące życia nieubezpieczonych, na co lekarz nie może poradzić. Wykazanie, jak odbiło się na poszczególnych egzystencjach ludzkich, wyłączenie np. robotników rolnych z ubezpieczeń społecznych. Zahamowania, wyłaniające się np. wskutek nadmiernej ilości chorych, trudności mieszkaniowych, lokomocyjnych itd.
Ad III. Należy zwrócić uwagę na nieufność, znachorstwo, pieniactwo, z którymi walczy lekarz oraz doświadczenia lekarza domowego z symulantami i „wiecznie” leczącymi się. Należy odmalować stosunek do wielkiego dzieła społecznego, jakim są ubezpieczenia — inteligencji. Wreszcie chodzi o zwrócenie uwagi na fakty i skutki nieświadomości ubezpieczonych co do swych praw, lub nieumiejętności korzystania z uprawnień świadczeniowych. Z drugiej strony należy podkreślić dowody uznania dla ubezpieczeń ze strony ubezpieczonych, kiełkujące objawy zrozumienia solidaryzmu społecznego, które są coraz częstsze. W pamiętniku lekarza domowego mogłyby również znaleźć się jego obserwacje społeczno-obyczajowe.
Ad IV. Można dać obraz życia lekarza społecznego. Ilość pracy twórczej, dającej zadowolenie i ilość niezbędnej pracy formalnej. Specjalnie cieszące poczucie lekarskie fakty skutecznej pomocy. Czy system lekarza domowego, nie zaś lekarza z wyboru, jest istotnie tak ostry, jak się pewnym kołom inteligencji wydaje? Trudności psychiczne w podejściu do nieprzygotowanych należycie pod względem ubezpieczeniowym chorych, wyzysk przez nich czasu i sił lekarza i odwrotnie — objawy zrozumienia i wdzięczności. Rola lekarza, wybiegająca poza zakres jego obowiązków (zna różne tragedie, interweniuje nie tylko jako lekarz, budzi przez to zaufanie i wdzięczność; były już liczne tego rodzaju wypadki).
W pamiętniku mogłaby być opisana rola lekarza w akcji profilaktycznej (lekarz domowy jako nauczyciel domowy), nadto — poruszona sprawa dokształcania lekarzy domowych w dziedzinie medycyny społecznej. Wreszcie w pamiętniku tym winny znaleźć wyraz zasadnicze dezyderaty lekarza domowego.
Forma prac. Tych kilka punktów powyżej zostały podane przykładowo. Ani nie wyczerpują tematu, ani odwrotnie nie jest konieczne, aby praca konkursowa poruszała te wszystkie punkty.
P.P. lekarze nie są zupełnie skrępowani ani w wyborze tematu, ani w jego rozplanowaniu, ani w formie (a. dziennik-pamiętnik, z dnia na dzień, b. luźne opowiadania, c. poklasyfikowanie materiału w/g treści), ani w objętości. Pożądane jest tylko, aby praca zawierała możliwie dużo danych konkretnych, wypadków realnych z praktyki.
Forma literacka nie obowiązuje. Pożądane jest jednak, aby opisywane jednostki i zdarzenia podane były w formie opisowej z towarzyszeniem szczegółów ubocznych (wygląd, sposób mówienia, otoczenie, tło domowe itp.), tak, aby czytelnik miał podany obraz plastyczny. Wszelkie środki literackie — dialog, opis przyrody, metafora, porównanie, cytata z dzieła literackiego, pointy — są dopuszczalne. Niedopuszczalne jest tylko — oczywiście — zmyślenie samego faktu głównego, dookoła którego obraca się treść opowiadania. Podawanie dat, miejscowości, faktów, fotografii i nazwisk, o ile na to pozwala tajemnica zawodowa — bardzo pożądane.
Prace nadesłane będą honorowane dwojako:
a) Nagrody:
I nagroda – 2.000 zł., II – 1.000 zł., III – 750 zł., IV i V – po 500 – 1.000 zł., VI, VII, VIII, IX i X – po 250 – 1250 zł.
Ponadto będzie przyznanych 10 wyróżnień.
b) Prace nagrodzone i nienagrodzone, zakwalifikowane do wydania książkowego, bez ograniczenia, nakładu, będą ponadto honorowane po 100 zł. Za arkusz, prace zaś drukowane w całości lub w wyjątkach w prasie – niezależnie od ilości pism – po 15 gr. za wiersz 40-literowy.
Termin i sposób nadsyłania.
Termin nadsyłania – 1 marca 1938 r. Ze względu na to, że materiał oparty na faktach, będzie na tyle przejrzysty, że pozwoli domyślać się autorstwa, – uważa się za zbędne podawanie nazwisk w zamkniętej kopercie, oznaczonej godłem. Natomiast można zastrzec się, że praca ma być drukowana pod pseudonimem.
Skład jury: Przewodniczący – Gen. Dr. Rouppert Stanisław – Przewodniczący Rady Naukowo–Lekarskiej ZUS; Dr. Czubalski Franciszek – Prorektor Uniw. J. Piłsudskiego, czł. Rady Naukowo–Lekarskiej ZUS; Dr. Gądek Stanisław – Red. Nowyn Społeczno-Lekarskich; Dr. Kaszubski Tadeusz – Chirurg, Lekarz Ubezp. Społ. w Warszawie, członek Rady Naukowo-Lekarskiej ZUS; Dyr. Sasorski Stanisław – Sekretarz Generalny ZUS; Dr. Szumski Jan – Stały Sekretarz Rady Naukowo-Lek. ZUS; Red. Melchior Wańkowicz – doradca akcji popularyzacyjnej ZUS; Dr. Wąsowicz Stanisław – Dyrektor Działu Lecznictwa ZUS; Dr. Zamecki Stanisław – Naczelny Lekarz U. S. w Warszawie.
Dystrybucja odezwy konkursowej
Skład jury konkursowego
Przewodniczący – gen. dr Rouppert Stanisław – przewodniczący Rady Naukowo–Lekarskiej ZUS;
dr Czubalski Franciszek – prorektor Uniwersytetu J. Piłsudskiego (Uniwersytetu Warszawskiego), członek Rady Naukowo–Lekarskiej ZUS;
dr Gądek Stanisław – redaktor Nowin Społeczno-Lekarskich;
dr Kaszubski Tadeusz – chirurg, lekarz Ubezpieczalni Społecznej w Warszawie, członek Rady Naukowo-Lekarskiej ZUS;
Sasorski Stanisław – sekretarz generalny ZUS;
dr Szumski Jan – stały sekretarz Rady Naukowo-Lekarskiej ZUS;
red. Melchior Wańkowicz – doradca akcji popularyzacyjnej ZUS;
dr Wąsowicz Stanisław – dyrektor Działu Lecznictwa ZUS;
dr Zamecki Stanisław – naczelny lekarz Ubezpieczalni Społecznej w Warszawie.
Liczba zebranych pamiętników
Liczba nadesłanych życiorysów: 51
Liczba opublikowanych życiorysów: 10
Objętość: Wydanie trzecie liczy 678 stron druku.
Charakterystyka pamiętnikarzy
Zawód: lekarze
Płeć autorów: Na dziesięć opublikowanych nagrodzonych prac – dwie kobiety (zdobywczynie pierwszej i drugiej nagrody). Wśród dziesięciu wyróżnionych prac jeden pamiętnik kobiecy.
Wiek: Zofia Karaś (1904–1942); Sabina Skopińska–Różycka (1900–1943); Stefan Giebocki w czasie konkursu miał około 40 lat, zginął w czasie II wojny światowej; Czesław Wiktor Jaworski (1896–1975); Czesław Gawarecki (1901–1942); Tadeusz Skorecki (ur. 1903); Czesław Piekarski (1898–1950); Jan Hozer (1893–1954); Tadeusz Szamota (1897–1940).
Miejsce urodzenia/zamieszkania: Sucha koło Żywca, Warszawa, Barcin, Chodorów, Swarzędx, Kutno, Biała Krakowska (dzisiaj część Bielska Białej), Radom, Marki, Zakopane, Rudka, Bydgoszcz, Sosnowiec.
Materialność pamiętników
Brak informacji.
Wyniki konkursu
Posiedzenie jury odbyło się 25 czerwca 1938 r. Rozdanie nagród 15 grudnia 1938 r. w Sali Towarzystwa Higienicznego w Warszawie przy obecności ministra opieki społecznej Mariana Zyndrama Kościałkowskiego w ramach „Akademii lekarza społecznego”.
I nagroda — dr Zofia Karaś (Karasiówna), Sucha koło Żywca;
II nagroda — dr Sabina Skopińska-Różycka, Warszawa;
III nagroda — godło „Salus aegroti suprema lex“, adres nie podany;
IV nagroda — dr Stefan Giebocki, Barcin;
V nagroda — dr Czesław Wiktor Jaworski, Warszawa;
VI nagroda — dr Czesław Gawarecki, Warszawa;
VII nagroda — dr Tadeusz Skorecki, Chodorów;
VIII nagroda — dr Czesław Piekarski, Swarzędz;
IX nagroda — dr Jan Hozer, Warszawa;
X nagroda — dr Tadeusz Szamota, Warszawa.
Prócz tego odznaczono prace:
dr J. Bruski, Kutno;
dr M. Gross, Biała Krakowska (w niektórych ogłoszeniach: dr M. Drobniewicz);
dr Stanisław Kelles-Krauz, Radom;
dr Kazimierz Koronkiewicz, Marki koło Warszawy;
dr Antoni Kuczewski, Zakopane;
dr Z. Koerner, Rudka;
dr Mieczysław Peszczyński (publikacja osobno pod pseudonimem: Pesta Mieczysław, Piaski. Pamiętniki lekarza społecznego, przedm. M. Wańkowicz, Warszawa 1939);
dr Maria Srokowska, Warszawa;
dr Eugeniusz Sielużycki, Bydgoszcz;
dr Tadeusz Włyński, Sosnowiec.
Losy materiału archiwalnego
Publikacje materiałów z konkursu
Pamiętniki lekarzy, przedmowa Melchior Wańkowicz, Wydawnictwo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Warszawa 1939 [trzy wydania], https://pl.wikisource.org/wiki/Pamiętniki_lekarzy/całość.Z „Pamiętników Lekarzy”, „Tygodnik Powszechny” 1 V 1955, nr 18, s. 1–2.
Pamiętniki lekarzy. Wybór, red. Helena Słomczyńska, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1956 [zawiera pamiętniki: Zofii Karasiówny, Sabiny Skopińskiej, Jana Hozera i Tadeusza Szamoty].
Fakty z dziejów II Rzeczypospolitej. Pamiętniki lekarzy, „Rzeczywistość” 28 XI 1982, nr 28, s. 14.
Fakty z dziejów II Rzeczypospolitej. Pamiętniki lekarzy (II), „Rzeczywistość” 5 XII 1982, nr 29, s. 14.
Fakty z dziejów II Rzeczypospolitej. Pamiętniki lekarzy (III), „Rzeczywistość” 12 XII 1982, nr 30, s. 15.
Fakty z dziejów II Rzeczypospolitej. Pamiętniki lekarzy (IV), „Rzeczywistość” 19 XII 1982, nr 31–32, s. 23.
Dr Z. Karasiówna, Pamiętnik lekarki z przedwojennej prowincji, [w:] Pamiętniki Polaków 1918-1978. Antologia pamiętnikarstwa polskiego, oprac. Bronisław Gołębiewski i in., Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1982, s. 393–397.
Pamiętniki lekarzy, wybór i wstęp Jan Borkowski, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1987 [zgodnie z deklaracją redaktora wybór obejmuje około jedną trzecią całości przedwojennego wydania. Pominięto całkowicie pamiętniki Czesława Wiktora Jaworskiego i Tadeusza Szamoty].
Gawarecki Czesław, Próchnica i fermentacja. Pamiętnik, Wydawnictwo Nawias, Zawodzie 2020.
Karaś Zofia, Wcierki rtęciowe i obcęgi. Pamiętnik, Wydawnictwo Nawias, Zawodzie 2020.
Skopińska Sabina, Żganie w boku i krople dziewięciorakie. Pamiętnik, Wydawnictwo Nawias, Zawodzie 2020.
Giebocki Stefan, Kołtun, pijawki i psie sadło. Pamiętnik, Wydawnictwo Nawias, Zawodzie 2022.
Bibliografia (publikacje w języku polskim)
Artykuły prasowe, recenzje, informacje o konkursie
1937
B., Konkurs na pamiętnik, „Robotnik” 28 IX 1937, nr 289, s. 2, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/484947, przedruk w: „Naprzód” Organ Polskiej Partji Socjalistycznej” 29 IX 1937, nr 290, s. 2, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/864543,[odezwa konkursowa].
Konkurs wśród lekarzy-społeczników, „Dziennik Urzędowy Izb Lekarskich” 1937, nr 6, s. 294–296 https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/1042564, [odezwa konkursowa].
Konkurs na pamiętnik lekarza domowego, „Kurjer Wileński wraz z Kurjerem Wileńsko-Nowogródzkim” 25 IX 1937, nr 264, s. 4, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/280639.
Konkurs wśród lekarzy-społeczników, „Medycyna Praktyczna” 1937, z. 14, s. 2 i 3 okładki, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/1020908, [odezwa konkursowa].
L.M., Próba sił. Konkurs na „Pamiętnik lekarza społecznego”, „Gazeta Stryjska Regionalny Organ Podkarpacia” 14 XI 1937, nr 37, s. 3–4. https://mbc.cyfrowemazowsze.pl/dlibra/publication/40849/edition/37386/content?format_id=2
L.M., Konkurs na „Pamiętnik lekarza społecznego”, „Głos Mazowiecki Handlowy” 16 XI 1937, nr 42, s. 2. https://mbc.cyfrowemazowsze.pl/dlibra/publication/26841/edition/24430/content?format_id=2
1938
Akademia Lekarza Społecznego, „Dzień Dobry” 17 XII 1938, nr 348, s. 5, https://polona.pl/item-view/3ff75a34-b4ed-456f-b65b-392cebeb6902?page=2.
Akademia Lekarza Społecznego, „Expres Poranny” 11 XII 1938, nr 342, s. 7, https://crispa.uw.edu.pl/object/files/610266/display/JPEG?pageNumber=7.
Konkurs na pamiętnik lekarza domowego, „Kurjer Zachodni” 16 V 1938, nr 133, s. 3, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/848491.
Konkurs na pamiętnik „Lekarza Domowego”, „Expres Poranny” 16 V 1938, nr 134, s. 5, https://crispa.uw.edu.pl/object/files/610058/display/JPEG?pageNumber=5.
Konkurs na pamiętnik lekarza domowego (Telefonem od naszego korespondenta), „Nowy Dziennik” 16 V 1938, nr 134, s. 7, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/113827.
(K), Z praktyki lekarza domowego. Ludzie poszkodowani przez pieniactwo, „Polska Zbrojna” 24 XI 1938, nr 325, s. 4, https://polona.pl/item-view/3bdd5271-1594-4dc4-b37e-84e5a58ac283?page=3 [zawiera fragment pamiętnika dr. M. Grossa z Białej Krakowskiej wyróżnionego w konkursie].
Naszym zdaniem, „Dziennik Poznański” 2 IV 1938, nr 76, s. 2, https://polona.pl/item-view/616e7cc6-47f4-47bb-8c38-d8b5d52aab26?page=1.
Niewiasty górą, „Kurjer Wileński, Nowogródzki, Grodzieński, Suwalski, Poleski i Wołyński” 1 VII 1938, nr 178, s. 8, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/281491.
Pamiętnik lekarza społecznego, „Nowy Dziennik” 31 XII 1938, nr 357, s. 10, https://polona.pl/item-view/97f70e1c-40ab-46fe-913f-0e103d21d121?page=9.
Pamiętnik lekarza społecznego, „Zakopane. Czasopismo poświęcone sprawom Zakopanego, Tatr i Podhala” 15 VII 1938, nr 4, s. 5, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/989806.
Pamiętnik lekarza społecznego. Rozstrzygnięcie konkursu, „Dziennik Polski” 1 VII 1938, nr 178, s. 2, https://polona.pl/item-view/78c4985a-6cbd-45c6-90bb-ee29ac6228b4?page=1.
Rozstrzygnięcie konkursu na pamiętnik lekarza. Dwie lekarki zdobyły dwie pierwsze nagrody, „Wieczór Warszawski” 29 VI 1938, nr 182, s. 2, https://crispa.uw.edu.pl/object/files/101533/display/PDF?pageNumber=2. Przedrukowane w:„ABC. Nowiny codzienne” 30 VI 1938, nr 191a, s. 2, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/453716.
Rozstrzygnięcie konkursu na pamiętnik lekarza społecznego, „Czas” 3 VII 1938, nr 180, s. 8, https://polona.pl/item-view/cb5565c2-7326-4c52-a459-ee856051a2dd?page=7.
Rozstrzygnięcie konkursu na pamiętnik lekarza społecznego, „Dobry Wieczór Kurjer Czerwony” 1 VII 1938, nr 179, s. 7, https://polona.pl/item-view/a17859fd-e789-4dc1-8a08-151219166eea/0/ba1efdd8-8d0a-4c19-b737-32bc3d316c3a?contentId=ba1efdd8-8d0a-4c19-b737-32bc3d316c3a&searchQuery=%22Pamiętnik%20lekarza%20społecznego%22&page=3.
Rozstrzygnięcie konkursu na pamiętnik lekarza społecznego, „Ilustrowany Kuryer Codzienny” 1 VII 1938, nr 178, s. 13, http://old.mbc.malopolska.pl/dlibra/docmetadata?id=69227&from=publication.
Rozstrzygnięcie konkursu na pamiętnik lekarza społecznego, „Kurjer Poranny” 29 VI 1938, nr 177, s. 9, https://crispa.uw.edu.pl/object/files/118506/display/PDF?pageNumber=9.
Z Wielkopolski. Swarzędz, „Kurjer Poznański” 10 VII 1938, nr 308, s. 11, https://polona.pl/item-view/4ccf8d44-fccd-46ba-b026-8a180d815063?page=10, [krótka notka, że w konkursie został nagrodzony miejscowy lekarz Czesław Piekarski].
1939
B. Drz., Świat książek. Następcy doktora Judyma, „Kurjer Poranny” 17 V 1939, nr 135, s. 8, https://crispa.uw.edu.pl/object/files/118259/display/PDF?pageNumber=8.B. Drzewska, O praktykę dla młodych lekarzy. Wyprawa po zdrowie na wsi, „Kurjer Poranny” 2 IV 1939, nr 92, s. 11, https://crispa.uw.edu.pl/object/files/13176/display/PDF?pageNumber=11.
Brossowa J., Oceny i krytyki. Pamiętniki lekarzy, „Medycyna Praktyczna” 15 II 1939, z. 3, s. 91–92, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/1020943.
Co czytać? Przegląd półek księgarskich, „Express Lubelski i Wołyński” 1939 (Dodatek do nr 85), s. 2, https://bc.wbp.lublin.pl/publication/23417.
Dokument społeczny. Co mówią o swej pracy lekarze ubezpieczalni, „Głos Poranny” 12 II 1939, nr 7, s. 16, https://polona.pl/item-view/9e012ad2-9a18-46e3-b377-3b25d8014a62?page=15.
Grzymała–Siedlecki Adam, Cywilizacja zdrowia, „Kurjer Warszawski” 6 III 1939, nr 65, s. 3–4, https://polona.pl/item-view/36c1b914-d0ba-4456-92e0-479edf7bdee3?page=2.
Grzymała–Siedlecki Adam, Tragiczne pamiętniki lekarzy, „Kurjer Poznański” 23 III 1939, nr 135, s. 9. https://polona.pl/item-view/c088b9e4-4601-4fd1-a686-8ea8bd1d3f15?page=8
Gutkowska C., Pokolenie Judymów, Praktyczna Pani. Dobra Obywatelka. Tygodnik ilustrowany” 25 II 1939, nr 9, s. 11 (267), https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/1009010.
J.W., Wstrząsający dokument. Co widzą i słyszą lekarze domowi, „Kurjer Polski” 29 I 1939, nr 29, s. 5, https://crispa.uw.edu.pl/object/files/32225/display/PDF?pageNumber=5.
Karasiówna Zofia, „Pamiętniki lekarzy” w świetle opinii publicznej, „Wiadomości Literackie” 4 VI 1939, nr 24 (816), s. 3, http://old.mbc.malopolska.pl/dlibra/docmetadata?id=58524&from=publication.
Koźniewski Kazimierz, Wrogowie i przyjaciele ludzi, „Sygnały” 15 IV 1939, nr 67, s. 5, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/923522.
Krzywicka Irena, Lekarze i pacjenci, „Robotnik” 12 IV 1939, nr 102, s. 4–5, https://polona.pl/item-view/577df380-2638-4bad-8b42-1af616128f54?page=3, przedrukowane w: „Gazeta Robotnicza” 12 IV 1939, nr 88, s. 4–5, https://polona.pl/item-view/de533b67-9fdf-49de-9318-087154494168?page=3.
Krzywicka Irena, Lekarze wystawiają świadectwo, „Wiadomości Literackie” 2 IV 1939, nr 15 (807), s. 4,http://old.mbc.malopolska.pl/dlibra/docmetadata?id=58229&from=publication.
Lecznictwo dla mas. Ośrodek zdrowia w Suchej, „Nowy Dziennik” 24 III 1939, nr 83, s. 14–15, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/161637.
L.M. Potrzebna książka. Piaski – Mieczysława Pesta, Tow. „Rój”, 1939, Warszawa, „Dziennik Kujawski” 15 II 1939, nr 37, s. 5, https://polona.pl/item-view/ef257e21-9473-4e62-9a66-e0408df2b678?page=4, też w: „Dziennik Polski” 15 II 1939, nr 45, s. 9, https://polona.pl/item-view/cd44ca64-c801-4d6b-9d3b-ae6ac9d8d393?page=4.
L.M., Tropiciele niedoli. Pamiętniki lekarzy – książka, dokument socjologiczny, „Głos Poranny” 23 I 1939, nr 23, s. 8, https://polona.pl/item-view/288440dd-aecc-4024-802e-f94a82c1f99f?page=9.
Majchrowski Witold, 50 kilogramowe chuchro, „Expres Zagłębia” 12 III 1939, nr 71, s. 4, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/553913.
Medycyna „in flagranti”, „Dziennik Poznański” 13 I 1939, nr 10, s. 8, https://polona.pl/item-view/73a8478d-6083-449b-9a6c-3b988456ea6a?page=7.
Melchior Wańkowicz o ubezpieczeniach, „Gazeta Lwowska” 5 I 1939, nr 3, s. 2, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/56241, [komunikat o audycji radiowej Wańkowicza o pamiętnikach].
Nałęcz–Ostrowska Szymańska Hanna, Artyzm i medycyna, „Trzeźwość. Miesięcznik Ilustrowany” 1939, nr 5–6, s. 211–287, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/961437.
Nędza i choroby wyniszczają Polskę, „Głos Narodowy” 7 II 1939, nr 38, s. 1–2, https://polona.pl/preview/9faf4ce5-86fa-4aa4-b919-7c28c433b91d.
Okoniewski Stanisław, „Pamiętniki lekarzy” to nie pogoń za sensacją, „Dziennik Poznański” 13 VII 1939, nr 158, s. 7, https://polona.pl/item-view/1d8536f2-b497-4939-b24b-249b19d50423?page=6 [polemika z tekstem Wilhelma Śluzara z nr 144].
„Pamiętniki lekarzy”, „ABC. Nowiny codzienne” 27 I 1939, nr 27, s. 4, https://polona.pl/item-view/dfd001e1-6893-4356-8aed-aef3cf2f83d2?page=3.
„Pamiętniki lekarzy”, „Chwila. Dziennik dla spraw politycznych, społecznych i kulturalnych” 24 II 1939, nr 7157a, s. 7, https://polona.pl/item-view/175b5d76-89c4-4ee4-aa6f-3555f5a4167d?page=6.
Pamiętniki lekarzy, „Świat” 4 II 1939, nr 5, s. 14–15, https://mbc.cyfrowemazowsze.pl/dlibra/publication/70062/edition/64864.
Pamiętniki lekarzy, „Warszawski Dziennik Narodowy” 29 I 1939, nr 29b, s. 5, https://crispa.uw.edu.pl/object/files/317205/display/PDF?pageNumber=5.
„Pamiętniki Lekarzy” – dzwonami na trwogę, „Głos Lubelski” 23 III 1939, nr 81, s. 4, https://bc.wbp.lublin.pl/publication/18367.
Parzyńska Mira, „Pamiętniki lekarzy”, „Opiekun Społeczny. Miesięcznik poświęcony zagadnieniom służby społecznej w stolicy” 1939, nr 4, s. 35–40, https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/369056.
(s.), Spór o dwie książki. Dyskusja o kierunku życia polskiego, „Naród i Państwo” 1 III 1939, nr 7–8, s. 2–3 (50–51), https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/1007920, [o Sztafecie Wańkowicza i Piaskach M. Pesty].
Sokołowski Gabriel, Kampanja reklamowa Z. U. S. Książka, która narobiła hałasu i odkryła kulisy ubezpieczalniane, „Ilustrowany Kurjer Codzienny” 10 III 1939, nr 69, s. 3–4, http://old.mbc.malopolska.pl/dlibra/docmetadata?id=77179&from=publication.
Skorecki Tadeusz, O brutalnym lekarzu, „Wiadomości Literackie” 26 III 1939, nr 13, s. 3, http://old.mbc.malopolska.pl/dlibra/docmetadata?id=58520&from=publication, [odpowiedź na tekst Jerzego Wyszomirskiego, Myśli się kłębią].
Swisłocki Z., Pamiętniki lekarzy, „5-ta rano. Pismo codzienne żydowsko-polskie” 5 III 1939, nr 64, s. 8, https://polona.pl/item-view/48b23717-76cc-43f2-b700-140f86dc7dc0?page=7.
Śluzar Wilhelm Jarosław, Literatura o „zurzędniczeniu” lekarzy. Co musi lekarz odpowiedzieć na „Pamiętniki Lekarzy”, „Dziennik Poznański” 25 VI 1939, nr 144, s. 9, https://polona.pl/item-view/8259f8e8-8947-48f7-b5d3-a84ed7828e7e?page=8
Przy głośniku. Pamiętniki lekarzy, „Expres Zagłębia” 4 I 1939, nr 4, s. 4, https://polona.pl/item-view/f9b67841-c3d8-4f4d-8edd-b52d1797cfe4?page=3.
Tragiczne „Pamiętniki lekarzy”, „Echo Kresowe” 1 V 1939, nr 118, s. 2, https://polona.pl/item-view/3e028253-b629-48c1-a92d-a94846269133?page=1.
T.W., Pamiętnik lekarza społecznego, „Praktyczna Pani. Dobra Obywatelka. Tygodnik ilustrowany” 7 I 1939, nr 2, s. 11(43), https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/1009006.
Wańkowicz Melchior, Cambronne nie był „źle wychowany” a „Rabelaisica” nie jest „brutalem”, „Wiadomości Literackie” 12 III 1939, nr 11 (803), s. 3, http://old.mbc.malopolska.pl/dlibra/docmetadata?id=58227&from=publication.
Wańkowicz Melchior, Rabelaisica z Suchej, „Wiadomości Literackie” 22 I 1939, nr 4 (796), s. 3,http://old.mbc.malopolska.pl/dlibra/docmetadata?id=58515&from=publication, [przedruk w: „Słowo” 19 I 1939, nr 18, s. 5, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/269592].
Wieś bez lekarza, „Front Robotniczy” 1 I 1939, nr 1/2, s. 5, https://crispa.uw.edu.pl/object/files/737184/display/PDF.
W.P., Burza dokoła „Pamiętników Lekarzy”, „Dziennik Poznański” 31 III 1939, nr 75, s. 2, https://polona.pl/item-view/05382102-25ea-4e58-820a-d6def1178eb2?page=1.
Wyszomirski Jerzy, Myśli się kłębią, „Słowo” 29 I 1939, nr 28, s. 7. https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/269602/edition/257491
Wyszomirski Jerzy, Siejba na Piaskach I, „Słowo” 10 II 1939, nr 40, s. 3, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/269614.
Wyszomirski Jerzy, Siejba na Piaskach II, „Słowo” 11 II 1939, nr 41, s. 3, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/269615.
Wyszomirski Jerzy, Koniec siejby na Piaskach, „Słowo” 12 II 1939, nr 42, s. 3, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/269616.
Wyszomirski Jerzy, Z badań nad ekstazą administracyjną, „Słowo” 26 III 1939, nr 84, s. 7–8, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/269658.
Zdrowie w szponach ciemnoty, „Głos Położnej. Miesięcznik Społeczno-Lekarski” 25 I 1939, nr 1, s. 2–3, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/997323 [przedruk z „Expressu Ilustrowanego”].
Żuk Jan, Pamiętniki lekarzy, „Sygnały” 15 IV 1939, nr 67, s. 5–6, https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/923522.
1949
Wszelaki Stanisław, Postać lekarza w literaturze polskiej (Wykład inauguracyjny w czasie uroczystego otwarcia IV roku akademickiego w Akademii Lekarskiej w Gdańsku, dnia 15 X 1948), „Twórczość” 1949, z. 4, s. 86–102.
1952
B.M., „Miliony słonecznych dni”, „Trybuna Ludu” 15 X 1952, nr 288, s. 2.
Niwiński Zdzisław, Nie tylko w Poznaniu, „Trybuna Ludu” 12 II 1952, nr 43, s. 4.
W służbie człowieka, w służbie socjalizmu. Przemówienie tow. Premiera J. Cyrankiewicza wygłoszone na Krajowej Naradzie Pracowników Służby Zdrowia, „Trybuna Ludu” 16 X 1952, nr 289, s. 5.
1953
Koźniewski Kazimierz, Konfrontacja zbyt słaba, „Nowa Kultura” 4 I 1953, nr 1, s. 9 [o książce Miliony słonecznych dni, Wydawnictwo Zarządu Głównego PCK, Warszawa 1952, będącej zbiorem reportaży o autorach „Pamiętników Lekarzy”].
1954
Goliński Leszek, Judymowie naszych czasów, „Trybuna Ludu” 2 III 1954, nr 61, s. 4.
Koreywo Marek, W Seroczynie rodzą się zdrowe dzieci, „Tygodnik Demokratyczny” 6 X 1954, nr 39, s. 7.
1956
(m.k.), Pamiętniki lekarzy. Rady dla matek. Nowe wydawnictwa PZWL, „Express Wieczorny” 20 XII 1956, nr 304, s. 4.
„Pamiętniki Lekarzy” – na półkach księgarskich, „Trybuna Ludu” 14 XII 1956, nr 348, s. 4.
1957
(mw.), Doktor Judym nie był jedyny…, „Trybuna Ludu” 24 I 1957, nr 23, s. 6.
1960
Kostarska A., Ich marzenia…, „Trybuna Ludu” 24 XII 1960, nr 357, s. 7.
1963
K. GR., Pamiętniki lekarzy czekają, „Trybuna Ludu” 3 V 1963, nr 121, s. 3.
Wańkowicz Melchior, Drogami polskiego reportażu, „Zeszyty Prasoznawcze” 1 VII 1963, nr 1–2 (15–16), s. 84–99 [s. 85–86 krytycznie o nowym konkursie na pamiętniki lekarzy w odniesieniu do swojej przedwojennej inicjatywy].
1965
Garlicki Andrzej, Co nowego w historii?, „Kultura” (warszawska), 4 IV 1965, nr 14, s. 5 [porównanie Pamiętników lekarzy powojennych i przedwojennych].
Koźniewski Kazimierz, Konfrontacje poprzez ćwierćwiecze, „Polityka” 3 VII 1965, nr 27, s. 12.
1969
Wańkowicz Melchior, O reportażu, „Kultura i Społeczeństwo” 1969, nr 3, s. 131–158.
1971
Wańkowicz Melchior, W kręgu pamiętników lekarzy, „Pamiętnikarstwo Polskie. Kwartalnik Ruchu Pamiętnikarskiego” 1971, nr 1, s. 57–72.
1987
L.B., Między książkami. „Pamiętniki lekarzy”, „Życie Literackie” 25 X 1987, nr 43, s. 14.
Mostowicz Arnold, Pochwała lekarskiej pamięci, „Nowe Książki” 1987, nr 10, s. 65–66.
1988
Wańkowicz Melchior, Reportaż – w ciągłym ruchu, „Kierunki” 14 VIII 1988, nr 33, s. 7.
2008
Wiśniewski Zygmunt, Rubaszność doktor Karasiówny, „Gazeta Lekarska” 2008, nr 4, s. 36–38, https://papier.gazetalekarska.pl/pdf/Gazeta_Lekarska_04_2008.pdf#page=19.
Opracował
Data aktualizacji: styczeń 2026 roku