Opublikowana w całości na łamach „Przysposobienia Rolniczego” 1 1 Pełen tytuł: „Przysposobienie Rolnicze. Czasopismo zawodowe młodzieży wiejskiej”, wydawca: Związek Izb i Organizacji Rolniczych R.P., Warszawa 1931-1939. ↩︎ nr 1/1937:
KONKURS
na opis swego życia, prac, przemyśleń i dążeń.
W dzisiejszym życiu wsi młodzież wiejska – zwłaszcza zorganizowana – odgrywa znaczną rolę. Nic też dziwnego, że oczy całego społeczeństwa naszego zwrócone są na tę młodzież. Wszystkich ciekawi pytanie: ku czemu idzie wieś polska?
To znaczy: Jakie wśród młodzieży chłopskiej nurtują dzisiaj prądy, jakie są myśli, pragnienia i dążenia? Jak ona widzi dzisiejszą rzeczywistość w kraju całym i specjalnie na wsi? Jak tę rzeczywistość sobie tłumaczy i w jaki sposób chciałaby ją poprawić, ulepszyć lub przebudować?… Ma się przy tym na myśli rzeczywistość w każdej dziedzinie życia, a więc: gospodarczą, oświatową, kulturalną, polityczną, społeczno-ustrojową itd.
Opowiedzieć o tym może sama młodzież – zorganizowana i niezorganizowana, a raczej te jednostki spośród niej, które już nieraz nad tymi sprawami się zastanawiały.
Wiadomości zaś tego rodzaju są potrzebne zwłaszcza dla tych, którzy współpracują z młodzieżą wiejską na polu oświatowym i społeczno-kulturalnym; albo którzy piszą książki, mające służyć wsi lub wydają czasopisma, broszury itp.
Tym się powodując, Redakcja „Przysposobienia Rolniczego” w porozumieniu z Instytutem Kultury Wsi ogłasza niniejszym konkurs na dłużą pracę pod tytułem:
Opis mega życia, prac, przemyśleń i dążeń.
Taki oto ma być nagłówek tego, o co się zwracamy do młodych synów i córek chłopskich.
Jak ten opis zrobić?
Otóż winien się on składać z dwu części.
W pierwszej trzeba by opowiedzieć o swoim życiu aż do chwili obecnej. A więc najpierw, kiedy i gdzie się opisujący urodził i w jakich warunkach upłynęły mu pierwsze lata dzieciństwa – zanim zaczął chodzić do szkoły. Trzeba by tu zatem napisać: o rodzicach i ich zamożności oraz o ich stosunku do dzieci; o rodzeństwie i o życiu rodzinnym, o mieszkaniu, odżywianiu się, odzieży itd.; potem o pracy i zajęciach w domu i poza domem (wszystko w latach przedszkolnych), o rozrywkach, zabawach i upodobaniach. Następnie należałoby opisać dokładnie lata szkolne, a więc uczęszczanie do szkoły, naukę w szkole, współżycie z kolegami i koleżankami, odrabianie lekcyj w domu, zajęcia ówczesne w gospodarstwie oraz zabawy i rozrywki z rówieśnikami i t. p. Te wspomnienia – jak i następne – należy ujmować w rysach najbardziej z dzisiejszego punktu widzenia ciekawych i popierać opowiadanie przykładami z życia. Gdy będzie mowa np. o szkole, dobrze by było, aby piszący się wypowiedział: czy widzi dzisiaj korzyści, wyniesione ze szkoły i jakie; czy nie należałoby czegoś zmieniać w nauce i zajęciach szkolnych, żeby lepiej przysposabiać dzieci wiejskie do życia; jaki był stosunek piszącego do nauczyciela w latach szkolnych, a jaki jest obecnie itd.
Dalej napisać o latach poszkolnych – aż do chwili zapisania się do organizacji. A więc znowu: tryb życia, zainteresowania, wpływ wychowawczy otoczenia domowego, sąsiadów i znajomych, kolegów itd. Ciekawsze przykłady. Jak odnosili się wtedy do piszącego starsi, czy nie odczuwał braku opieki z ich strony i własnej bezradności w rozmaitych wypadkach życiowych. Co wpłynęło wreszcie na zapisanie się do organizacji młodzieży i dlaczego do tej, a nie do innej.
Następnie należałoby opisać swoją działalność w organizacji (lub w organizacjach), prace i zajęcia oraz warunki, w jakich się je wykonywało, stosunek do przewodnika w tym czy innym zespole roboczym itp. Trzeba by też napisać, czy i w jakim stopniu udział w organizacji wpłynął na życie i działalność piszącego w domu i we wsi oraz na jego zainteresowania i dążenia. Przedstawić wszystkie dodatnie i ujemne strony organizacji, jak również zauważone niedomagania oraz własny pogląd co do sposoby ich naprawy itp.
To mniej więcej stanowiłoby pierwszą część opisu.
W drugiej należałoby, opierając się na powyższym, przedstawić szczerze i otwarcie co piszący myśli o sobie obecnie i o swoim stosunku do gromady; co myśli o wsi i jej sprawach, co o narodzie całym i o państwie. Jaki jest, a jaki powinien być stosunek wsi do państwa i państwa do wsi. Jaki jest pogląd piszącego na kwestię np. samorządu, spółdzielczości i dobrowolnych organizacji rolniczych lub innych. Jaki wieś ma stosunek do ludzi przychodzących z zewnątrz, jak np. do księży, do nauczycieli itp., a jaki stosunek zamierza zająć opisujący i dlaczego. Jak są traktowane przodownicze jednostki, wyrosłe ze wsi… Co piszący uważa za złe w dzisiejszym życiu, a co za dobre – i jak powinno być. W jaki sposób sam się przykłada do tego, żeby było lepiej, i jak zamierza dalej postępować w tym kierunku. Na jakie natrafia przeszkody.
Pisząc o tych sprawach należy też podać, jaką drogą piszący doszedł do swoich poglądów, i czy to są wyłącznie jego zapatrywania czy też i inni je podzielają.
W ten mniej więcej sposób powinien by wyglądać opis, o który chodzi. Zasadniczym jego warunkiem będzie prostota i szczerość. Każdy przy tym może i powinien pisać językiem i stylem własnym – tak, jak potrafi. Błędy pisarskie nie będą wpływać na ocenę, lecz treść opisu i prawda w nim zawarta.
Wiek piszących nie powinien przekraczać lat 30 – tu.
Najlepsze prace będą nagrodzone w sposób następujący:
I-sza nagroda – bezpłatny udział w wycieczce okrętem do Danii ( koszt takiej wycieczki wynosi około 150 zł od osoby) lub 100 złotych gotówką.
Dwie II-gie nagrody – stypendium na kurs wiejskiego uniwersytetu ludowego według wyboru nagrodzonych (koszt około 130 zł) lub 75 zł gotówką.
Cztery III-cie nagrody – pokrycie kosztów wycieczki do Warszawy, Gdyni, Krakowa lub t. p. wartości zł 50 lub 30 zł gotówką.
Sześć IV-tych nagród – książki do wyboru według zainteresowań na sumę zł 20.
Do konkursu będą wchodzić: 1. redaktor „Przysposobienia Rolniczego”, 2. przedstawiciel Instytutu Kultury Wsi, 3. po jednym przedstawieniu organizacyj młodzieży wiejskiej, których członkowie wezmą udział w konkursie, i 4. inne osoby. Zaznacza się przy tym, że przynależność do tej czy innej organizacji w żadnym stopniu nie będzie wpływać na ocenę opisu.
Redakcja „Przysposobienia Rolniczego” zastrzega sobie prawo drukowania ciekawszych opisów. Nazwiska autorów nie będą ujawnione. Termin nadsyłania prac upływa z dniem 31 marca 1937 r. Adres, pod którym należy przesyłać opisy: Redakcja „Przysposobienia Rolniczego”, Warszawa, ul, Kopernika 30.
W całości na łamach „Przysposobienia Rolniczego”.
Posiedzenia sądu konkursowego odbyły się: 8.10.1937, 17.6.1938, 21.6.1938.
Opublikowano:
– Tom I – Społeczne podłoże ruchów młodzieży wiejskiej w Polsce,
– Tom II – Świat życia, pracy i dążeń kół młodzieży wiejskiej,
– Tom III – Rola kół młodzieży wiejskiej w społeczno-kulturalnych przeobrażeniach wsi,
– Tom IV – O chłopską szkołę;
Rozmieszczenie geograficzne: najliczniejszy udział w konkursie wzięła udział młodzież wiejska z województw centralnych (kieleckie, lubelskie, warszawskie, łódzkie), nadsyłając 610 prac; następnie młodzież z województw wschodnich (białostockie, wileńskie, nowogrodzkie, poleskie i wołyńskie) – 437 tekstów, na trzecim miejscu z województw południowych (krakowskie, lwowskie, tarnopolskie i stanisławowskie) – 294 teksty, najmniej pamiętników nadesłano zaś z województw zachodnich (pomorskie, poznańskie, śląskie) – 203.
Przynależność do organizacji: spośród wszystkich zgłoszonych tekstów, 147 nadesłały osoby niezrzeszone w żadnych organizacjach młodochłopskich. Najliczniej reprezentowano Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży, którego członkinie i członkowie nadesłali 448 pamiętników, następnie – Związek Młodej Wsi „Siew” oraz Koła Młodzieży Wiejskiej związane z tym związkiem (368), Związek Strzelecki (189), Wici (195), Związek Młodzieży Ludowej (39), Wołyński Związek Młodzieży Wiejskiej (39) oraz związki niewymienione z nazwy (129).
Wykształcenie: informacji o posiadanym wykształceniu nie podało 341 osób; 95 ukończyło 1-3 oddziały szkół powszechnych; 422 osoby 4-5 oddziały, 568 zaś 6-7 oddziałów. Spośród wszystkich uczestników i uczestniczek 70 osób było w trakcie nauki w szkole średniej (gimnazjum, seminaria nauczycielskie), zaś 28 osób było absolwentami i absolwentkami szkół średnich ze zdanym egzaminem maturalnym.
Wiek: najwięcej pamiętników nadesłały osoby urodzone w rocznikach 1913 (24-latkowie, 85 mężczyzn oraz 32 kobiety) oraz 1916 (21-latkowie, 99 mężczyzn oraz 36 kobiety); najmniej zaś z rocznika 1906 (i wcześniej) – 30 mężczyzn i 4 kobiety oraz z roczników 1922-1924 (14 mężczyzn i 19 kobiet). Najmłodszy autor miał ukończone 30 lat, najmłodszy 15.
Wznowienia powojenne:
A. Wybrane recenzje oraz polemiki prasowe:
E. Kłoczewski, Młode pokolenie chłopów, „Gazeta Rolnicza” 1939, nr 5,
E.K, Przegląd prasy, „Gazeta Rolnicza” 1939, nr 12,
H. Dembiński (H. Kora), Pamiętniki chłopskiego bohaterstwa. Refleksje w związku z książką „Młode pokolenie chłopów”, „Młodzi Idą”, IV 1939, nr 4 (42),
J. Borowski, Młode pokolenie chłopów, „Pokolenia” 1967, nr 1.
J. Chałasiński, Odrodzenie narody przez chłopską kulturę, „Polityka” 1939, nr 3,
J. Obrębski, Szkoła a dążenia młodego pokolenia chłopów, „Głos Nauczycielski” 1938, nr 14,
M. Handelsman, W setną rocznicę śmierci Deczyńskiego, „Sygnały” 1938, nr 50,
M. Sadzewicz, Głos młodego pokolenia chłopskiego, „Gazeta Polska”, 4 stycznia 1939,
M. Sadzewicz, Młodzież wiejska na wschodzie, „Gazeta Polska”, 10 stycznia 1939,
M. Sadzewicz, Organizacje młodzieży wiejskiej kuźnią jej przyszłości, „Gazeta Polska”, 17 stycznia 1939,
M.K. Chłopska sprawa, „Wici” 1939, nr 11,
Młode pokolenie chłopów (rec.), „Wici” 1939, nr 9,
Młode pokolenie chłopów. W dziesiątą rocznicę, „Wieś” 1948, nr 30-31,
W. Bliziński, Młode pokolenie chłopów, „Gazeta Polska”, 9 marca 1939,
W. Jakubowski, Rupiecie szlachetczyzny, „Dziennik Ludowy” 1939, nr 109,
W. Szumiej, Młode pokolenie chłopów, „Polityka” 1939, nr 10.
И. Калоева, ПЕРВЫЙ КОНГРЕСС ПОЛЬСКОЙ НАУКИ И ПОЛЬСКАЯ ЭТНОГРАФИЯ, „Советская этнография” (Sowietskaja etnografija), 1953, nr 4.
B. Wybrane artykuły naukowe:
A. Sułek, Życie Józefa ze wsi D., powiatu puławskiego. Przypis do „Młodego pokolenia chłopów”, „Kultura i Społeczeństwo” 2016, nr 1,
A. Tosiek, Pamiętnikarki wsi: „niema chyba na świecie więcej zapomnianej i niedocenianej istoty jak wieśniaczka” [1], „Czas Kultury.pl”, 2023, nr 2,
A. Tosiek, Pamiętnikarki wsi: „niema chyba na świecie więcej zapomnianej i niedocenianej istoty jak wieśniaczka” [2], „Czas Kultury.pl”, 2023, nr 7.
A. Tosiek, Pamiętniki chłopskie: „żeby wieś stała się klasą społeczną”, „Czas Kultury.pl”, 2021, nr 4,
B. Borawska, Józef Chałasiński. O aktualności jego myśli i jej przydatności do współczesnych badań nad awansem edukacyjnym, „Kultura i Społeczeństwo” 2003, nr 3,
E. Dolata, Dzieciństwo galicyjskie na początku XX wieku w świetle chłopskiej literatury pamiętnikarskiej, „Przegląd Pedagogiczny” 2012, nr 1,
F. Jakubczak, W 30. rocznicę wydania „Młodego pokolenia chłopów”, „Wieś Współczesna 1982, nr 12,
H. Palska, Polskie pamiętnikarstwo konkursowe: ideologia w autobiografii, autobiografia w ideologii, „ASK” 1997, nr 1-2,
J. Chałasiński, Młode pokolenie chłopów czytane na nowo, „Wieś” 1952, nr 29,
J. Poniedziałek, Józef Chałasiński’s Research on the Nationalization Process of Peasants in Poland, „Nationalities Papers” vol. 53 issue 5, 2025,
K. Juchcińska-Giłka, Dzieciństwo na wsi polskiej w okresie Drugiej Rzeczypospolitej w świetle źródeł pamiętnikarskich, „Przegląd Pedagogiczny” 2012, nr 1,
K. Lebow, Autobiography as Complaint: Polish Social Memoir between the World Wars, „Laboratorium: Russian Review of Social Research”, t. 6, 2014, nr 3,
K. Pawłowska, Kobieta wiejska w Pamiętnikach chłopów z lat 30. XX wieku, „Wieś i Rolnictwo” 2015, nr 1.2,
K. Struve, Polish Peasants in Eastern Galicia: Indifferent to the Nation or Pillars of Polishness? National Attitudes in the Light of Józef Chałasiński’s Collection of Peasant Youth Memoirs, „Acta Poloniae Historica” vol. 109, 2014,
M. Głuszkowski, Rural Sociology and “Rural” Linguistics. The Biographical Method in the Study of Dialects and Languages in Contact, „Eastern European Countryside” vol. 24, 2018,
P. Filipowski, D. Życzyńska-Ciołek, From a Case to a Case Study And Back, or on the Search for Everyman in Biographical Research, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 15, 2019, nr 2,
Antonina Tosiek
Data aktualizacji: grudzień 2025 roku